Musavat.az
Musavat.az




Müsavat » Xeberler» Xeber

Türkiye cümhuriyyet tarixinin en sirli hadisesi – Atatürkle İsmet İnönünün mübahisesi

28 Ağustos 2016
ekindex
3:36 pm


28/08/2016 [19:32]: xeber –
sayt iki böyük hərbi düha, uğurlu siyasət adamı və ən əhəmiyyətlisi də əbədi dost olan Atatürk və İsmet İnönü haqqında yazı təqdim edir.  Atatürk və İsmet İnönü uzun illər birlikdə mübarizə apardılar. Bəzi məsələlərdə razılaşdılar, bəzi məsələlərdə isə fikirləri şaxələndi. Ancaq heç vaxt küsülü qalmadılar.Tez-tez çox ciddi mübahisələri düşərdi, Salih Bozok hər zaman aralarında bir körpü vəzifəsini icra edərək Atatürk ilə İnönünü daim barışdırar, onların bir-birindən ayrı düşməsinə imkan verməzdi. Amma 1937-ci ildəki son mübahisələri ən şiddətlisi idi və bu mübahisə İsmet İnönünün baş nazir vəzifəsindən ayrılmasına səbəb olacaqdı.Atatürk ilə İnönü ilk dəfə Hərbi Akademiyada oxuyanda tanış olmuşdu. Atatürk İnönündən iki sinif yuxarıda oxuyurdu. Məktəb illərində bir-birlərini o qədər də yaxından tanıya bilməmişdilər. Amma orduda vəzifəyə başladıqdan sonra artıq vətənini müdafiə edən iki silahdaş olmuşdular. Teleqramlar vasitəsi ilə yazışırdılar. Fethi Okyar da bu ikilinin arasında üçüncü şəxs idi. Özü Atatürkdən də 1 yaş böyük idi.Atatürklə İnönü orduların görüşdüyü vaxtlarda görüşür, vətənin taleyi ilə bağlı məsələlər barəsində danışarlarmış. Amma zaman sonra bir araya gələcəkləri ağıllarına gəlməzmiş. Tək hədəfləri və düşüncələri vətəni düşmənlərdən müdafiə etmək, daim ölkənin xeyri üçün çalışmaq imiş.Ədəbi dostluqları isə Birinci Dünya Müharibəsinin başlamasından sonraya təsadüf edib. O zaman Atatürk Çanakkaledə , İnönü isə Hərbi Nəzarətində hərəkat şöbəsinin müdiri imiş. İsmet bəy vəzifəsi ilə əlaqədar bütün cəbhələrlə ünsiyyətdə olurmuş, həmçinin də Atatürklə tez-tez teleqraflaşırmış.İsmət bəy ilk komandanlığı üçün 1916-cı ildə Qafqaz cəbhəsinə yollanmışdı. Atatürk isə eyni rayonda korpus komandiri imiş. Bu üzdən də Atatürk və İnönünün ən yaxın münasibətləri buradan başlayır. Burada yaranan bu əbədi dostluqları isə Atatürkün vəfatına qədər davam edəcək və Milli Mübarizənin əsasını təşkil edəcəkdi.Atatürk ilə İnönü təbii olaraq bir çox məsələdə razı olduqları kimi bəzi məsələlərdə də mübahisələr edər, fikir ayrılıqlarına gəlirlərmiş.  Bu münaqişələrdən 1932-ci ildə baş vermiş biri haqqında Salih Bozok xatirələrində danışıb.Münaqişəyə bir ingilis qəzetində Atatürkə Dizbağı nişanı veriləcəyinin yazılması səbəb olur. Bu mükafat qədimdən bəri ingilis soylulara verilən çox mühüm bir mükafat imiş. Əslində isə ingilis qəzetində yazılan bu xəbər yalan və əsassız imiş. Çünki ingilis hökumətindən belə bir təklif gəlməmişdi.İsmət Paşa 1932-ci ilin 29 avqust  gecəsində Atatürkün Yalovadakı köşkündə qurulmuş dost məclisində bu məsələnin qəzetlərdə çox yanlış yazıldığını və bununla bağlı “Hakimiyyəti Milliyə” qəzetində bir açıqlama dərc olunmasını təklif edir. Atatürk bu təklifi qəbul edir. İnönü də dərhal bir açıqlama yazaraq yüksək səslə oxuyur.Atatürk bu yazını çox bəyənir və özü də bir neçə cümlə əlavə etmək istəyir. “Xüsusilə İspaniya kralından geriyə qalan belə bir nişan Türk prezidentinə verilə bilməz, verilsə belə Türkiyə prezidenti o mükafatı qəbul edə bilməz” deyir. İsmət Paşa ingilislərin belə bir təklif etmədiyini və qəzetdə yazılanların yalan olduğu üçün belə bir ifadənin yazılmasının uyğunsuz olacağını bildirir. Münaqişə bu hadisədən sonra başlayır. Mübahisə qızışır, səslər yüksəldilir. Gecənin sonunda dost məclisi xoşagəlməz şəkildə dağılır. Ertəsi gün isə Saleh Bozok səhər tezdən Atatürk və İnönü ilə görüşərək onları barışdırır.İnönü baş nazirlikdən ayrılmasına səbəb olan münaqişə isə 1937-ci ildə baş verir. Bu dəfə əvvəlkindən daha böyük bir dost məclisi qurulubmuş. Atatürk meşə təsərrüfatından və bir sıra işlərlə bağlı danışır. İnönü isə Atatürkün yanındakı hər kəsin işlərinə qarışmasından gileylənir. Mübahisə qızğın davaya çevrilir. Bir birlərinə çox ağır ifadələr söyləyirlər, dost məclisi ertədən dağılır. Əvvəllər belə mübahisələr baş verirmiş, amma ertəsi gün İnönü Atatürkün yanına gedəndə “canım sən bildiyin kimi et” cavabını alırmış. Amma son qızğın mübahisədən sonra İnönü Atatürkdən bu cavabı almır.İsmət İnönü illər sonra verdiyi müsahibədə bu davanın səbəbini gündəlik şeylər, hər dostun başına gələn vəziyyətlər kimi təsvir edir. Bu münaqişənin ertəsi günü İstanbulda Tarix və Dil Qurultayı keçiriləcəkmiş. İnönü və Atatürk eyni qatarla qurultaya gedirdilər. Atatürk İnönü ilə qısa görüşüb “İndiyə qədər min məsələdə min dəfə dava etdik, amma dünən axşamkı çox pis oldu. Bir az çəkilməyin, istirahət etməyin lazımdır, bir az ara verək” – deyir. Lozan və ondan sonra məmləkət işləri İnönü bir az çox zəiflətmişdi. Bu təklifi mübahisəsiz qəbul edir. Atatürk ondan “ağlında bir ad varmı?”-deyə soruşur. İnönü isə heç kəsi öz məqamına təklif etmir. Atatürk Cəlal Bayarı deyəndə isə İnönü “mənə yaxşı təsir etdi” cavabını verir.Dil Qurultayında Atatürklə İnönü eyni lojada yanaşı oturur. İnönü bir kağıza “Məndən inciksənmi” deyə yazıb Atatürkə verir. Atatürk isə cavab olaraq “Xeyr, hər şeyi unutmuşam, bildiyin kimi dostum və qardaşımsan” cavabını yazır. İnönü mesajlaşdıqları həmin kağızı saxlamış və bu gün də qorunur.İsmət İnönü rəsmən təqaüdə çıxdıqdan sonra da Atatürklə münasibətləri davam edir. Əksinə bundan sonra Atatürk İsmət İnönünə əvvəlkindən daha çox hörmət göstərir. Eyni zamanda İnönünə maaşından ayırdığı maddi yardımı 1.000 lirədən 3.000 lirəyə qaldırır.  Bu əbədi dostluq 1938-cü ildə Atatürkün vəfatına qədər davam edir. Hər 10 noyabrda İsmət İnönü hamıdan əvvəl Anıtkabirə gedir, kədərli bir şəkildə ətrafda gəzişir, bəlkə də Atatürk ilə o köhnə xatirələrini xatırlayıb təsirlənirmiş. İnönü 1973-ci ildə vəfatından aylar əvvəl yenə hamıdan əvvəl qaça-qaça, Anıtkabirə getmiş, hazırda məzarının olduğu yerdə gəzmişdi.Hazırladı: Rumiyyə Atatürkün ölüm xəbərini aldıqdan sonra İsmet İnönü və Celal Bayar İsmet İnönü Anıtkabirdə 


mənbə : moderator.az



Şərh yazılmayıb.

Şərh yaz.








           
MARAQLI
Maraqlı
- Sitemap BIST 100 endeksi, günün ilk yarısında yüzde 0,59 değer kazanarak sürekli müzayede işlemlerine verilen araya 77.242,79 puan ile girmişti.Sürekli müzayede işlemlerinin tekrar başlamasının ardından yükseliş eğilimini sürdüren endeks, şu dakikalarda yüzde 0,66 artışla 77.300 seviyelerinde bulunuyor. Analistler, öğleden sonra ABD'de başta fabrika ve dayanıklı mal siparişleri olmak üzere açıklanacak verilerin takip edileceğini belirterek, BIST 100 endeksinin 77.800 seviyesinin direnç, 76.000 seviyesinin destek konumunda olduğunu kaydediyor.Spot altının ons fiyatı yüzde 0.2 değer kaybederek bugün güne 1,237.65 dolardan işlem görerek başladı. Havalimanının batısında yer alan ve Gizlani Askeri Üssü'nde de tamamen kontrol sağlandı.Doğu cephesinden ilerleyen federal polis güçleri ve özel kuvvetler askerleri, havalimanı yakınındaki Elbu Seyf köyünü hafta başında terör örgütünden geri almıştı.Güney cephesinden ilerleyerek geçen yıl kentin tamamen kuşatılmasını sağlayan İran destekli Şii milisler Haşdi Şabi grubu da batı cephesinden ilk saldırıyı Çarşamba günü başlatmıştı. Telafer çevresindeki köylerde yoğun çatışma var.Bu arada Musul’un batısından ilk tahliye haberi geldi. El-Memum bölgesinden DEAŞ'ın kalkan olarak kullanmak için alıkoyduğu bin 508 kişi tahliye edildi. -Irak Göç ve Göçmenler Bakanlığınca kentin batısından tahliye edilen bin 508 kişilik ilk grup, Kayyara kasabasındaki kamplara yerleştirildi.Kapalıçarşı altın fiyatlarına göre çeyrek altın fiyatı bugün 192 lira, altın gram fiyatı ise 117 lira seviyesinde.Altın fiyatları ABD'den açıklanan pozitif verilerin ardından yatırımcıların riskli varlıklara geri dönüş yapmasıyla beraber dün geriledi. Spot altının ons fiyatı yüzde 0.2 değer kaybederek 1,237.65 dolardan işlem görürken, dün yüzde 0.7 değer kazanmıştı.KAPALIÇARŞI ALTIN FİYATLARIİstanbul Kapalıçarşı'da 24 ayar külçe altının gram satış fiyatı 116,75 lira, Cumhuriyet altınının satış fiyatı ise 780,00 lira oldu.Bu yıla en hızlı başlayan yatırım aracı altın oldu. 3 yıl yatırımcısına kaybettiren altın, Aralık ayında başladığı yükselişi bu yıl hızlandırdı. Peki altın fiyatları 3 yıllık kayıbın ardından nasıl yükselişe geçti? Altın fiyatları neden yükseliyor? Altın yorumlarını aşağıdaki playerdan izleyebilirsiniz.Analistler, bugün ABD'de açıklanacak ADP istihdam raporunun altın fiyatları üzerinde etkili olabileceğini belirterek, teknik olarak altının onsunda 1.210 doların destek, 1.250 - 1.255 dolar bandının ise önemli direnç seviyeleri olarak takip edileceğini kaydediyor. Altının gram fiyatında ise 116 seviyesinin izleneceğini dile getiren analistler, bu seviyenin altında kalınması durumunda düşüşün ivme kazanabileceğini, olası yükselişlerde ise 118 direncinin gündeme gelebileceğini tahmin ediyor.çarşambaAnalizciler, ABD'de üretimin azalacağına ve OPEC ile OPEC dışı üreticilerin birlikte kararlar alabileceğine ilişkin beklentilerin petrol fiyatlarında yukarı yönlü hareketleri destekleyen ana etkenler olduğunu ifade ediyor.günü 39 dolar sınırına yükselen Brent petrolün varil fiyatı, haftanın ilk işlem gününde 39,47 dolara kadar yükseldikten sonra şu dakikalarda 39,11 dolar seviyelerinden işlem görüyor. Brent petrol son olarak 11 Aralık 2015 tarihinde 39,71 dolara kadar yükselmişti.Avrupa'da tarafında ise piyasalar bu hafta Avrupa Merkez Bankası (AMB) faiz kararı ve Euro Bölgesi büyüme verisini bekliyor. Analistler, 10 Mart’taki AMB toplantısında alınacak yeni önlemlere yönelik beklentilerin arttığını belirtiyor. Bugün İuro Bölgesi'nde Sentix yatırımcı güveni açıklanacak. Cuma günü Almanya'da DAX 30 endeksi yüzde 0,74, Fransa'da CAC 40 endeksi yüzde 0,92 ve İngiltere'de FTSE 100 endeksi yüzde 1,13 prim yaptı.Amerika'da BÜYÜME HEDEFİ REVİZE EDİLDİAsya'da hafta sonu gerçekleşen Çin Ulusal Kongresi'nin yıllık toplantısında ülkenin büyüme hedefinin yüzde 7 civarından yüzde 6,5 - 7,0 aralığına düşürüldüğü kaydedildi. Çin'deki gelişmeler sonrasında Şanghay bileşik endeksi şu dakikalarda yüzde 0,32 yükseldi. Japonya'da Nikkei 225 endeksi ise yüzde 0,61 düşüşle 16.911,32 puandan kapandı.Analizciler, bu hafta yurt içinde sanayi üretimi ve ödemeler dengesi verilerinin izleneceğini, yurt dışında ise AMB toplantısı ve ABD verilerinin takip edileceğini dile getiriyor.Teknik açıdan BIST 100 endeksinin 77.800 seviyesinin direnç konumunda olduğunu aktaran analistler, 76.300 ve 75.500 seviyelerinin destek olarak öne çıktığını vurguluyor. musavat son xeberler Son Xeberler - Son Xəbərlər, yeni musavat, müsavat, musavat qezeti xeberler