Musavat.az
Musavat.az




Müsavat » Xeberler» Xeber

Tarix ele yazılmır…

30 Eylül 2016
5:20 pm


30/09/2016 [21:17]: xeber –
Publisist-şair Heydər Oğuz son iki yazısında Osmanlı-Səvəfi münasibətlərini incələyən yazılar qələmə alıb.Müəllif yazılarında Səvəfi dövlətinin fars şovinizminə, Sasaniliyə bağlayan mülahizələrə qarşı çıxır, öz düşüncələrini ortaya qoyur.Yazarın dilə gətirdiyi fikirlərə cavab da özünü çox gözlətmədi. İstanbul Universiteti Ümumi Türk Tarixi kafedrasında doktorluq işi müdafiə etmiş Türk İslam Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri Telman Nüsrətoğlunun şair-puplisistə cavabını sayt oxucularına təqdim edirik:“Heydər bəy, incimə, yenə ayrışdırıcı, hadisələrə məzhəb prizmasından baxıb sonra da başqalarını məzhəbçilikdə ittiham edən bir yazı yazmısan. Tarixi bu günün paradiqmaları və dəyərlərindən yola çıxaraq dəyərləndirmək çox yanlışdır.Yazından belə çıxır ki, Osmanlının işi-gücü türkü qırmaq, Səfəvilərinki də harda bir Türk görsə, onu qorumaq olub, biri məzhəb prizmasından, digəri isə milli prizmadan baxıb hadisələrə. Çox gülməli, istənilən ortabab tarixçinin etirazına səbəb olacaq yanalmadır.Tarix elə yazılmır, əzizim. Məsələni anlamaq üçün, birinci, Osmanlı-Səfəvi münasibətlərini hər yönüylə incələmək, Osmanlıdakı saraydaxili münasibətləri, Yavuz Səlimin ortaya çıxış prosesini bilmək lazımdır. Kitabi-islam, təsəvvüfi-islam, xalq islamı və o dövrdə bunların təmsili-aktyorları kimlər idi, bilmək lazımdır. Qızılbaşlıq və onun tarixi qaynaqlarını, Səfəvilərə qədər Anadolu türkmənlərinin durumunu, inanç forması incələnməlidir. Anadolda çıxan türkmən üsyanlarında Osmanlının iqtisadi, sosioloji siyasətiylə bərabər Səfəvilərin böyük rolu olub. Şah İsmail Anadolu türkmən obalarında xəlifələri vasitəsiylə üsyan çıxarıb oralardan vergi toplayırdı. Anadoludakı türkmən obaları, ticarət yolları uğrunda iki dövlət arasında mübarizə gedirdi. Sutan II Bəyazıt Aralıq dənizində və Egedə fəthlərlə məşğul idi. Moraya yürüyürdü Osmanlı ordusu. Buna görə də Anadoludakı o üsyanlara, Səfəvilərin təsirinin gündən-günə artmasına bir dönəm təmkinlə yanaşmağa çalışırdı. Ancaq Qaramanoğulları üsyanı vəziyəti gərginləşirdi. Səfəvi-Qaramanoğulları münasibətləri, Osmanlının Moranı almasından narahat olan Venedikin həm Səfəvilər, həm də Qaramanoğulları ilə yazışmalarında da tərəflərin antiosmanlı bloku yaratmağa can atdığı ortaya çıxır.Bu arada Şah İsmayıl nə edirdi?O da sosial dayaqlarını möhkəmlətmək üçün öz hakimiyəti altında olan, yəni ələ keçirdiyi torpaqlarda sünni əhaliyə yönəlik qətliamlar həyata keçirərək, 1507 – ci ildə gəlib Diyarbəkiri ələ kəçirib sonra da Bağdada tərəf yürüdü. Şah bir tərəfdən Anadolu türkmən qəbilələri üzərindəki propaqanda savaşını gücləndirərək onları öz tərəfinə çəkir, o biri yandan da Venedikə yazdığı məktupda Osmanlıya qarşı ortaq hərəkət etməyi təklif edirdi. 1510-cu ildə Özbək Şəybani xanı məğlub edərək öldürdükdən sonra da gücünə güc qatmış, Anadolu qızılbaşları arasında onun Məhdi olduğu yönündəki inanç daha da qüvvətlənmişdi. Şeyx Heydərin Anadoludakı xəlifələrindən olan Həsənin oğlu Şahqulu Baba 1511-ci ildə Şah İsmailin tərəfində Osmanlıya qarşı üsyan etdi. Məşhur Şahqulu üsyanı Sivasda çətinliklə yatırıldı. Yenə Şah İsmailin Anadoludakı adamlarından Nurəli Xəlifə Tokatı ələ kəçirib Şah İsmail adına cümə xütbəsi oxutdurdu. Bu hadisələr Osmanlı ətrafındakı Səfəvi mühasirəsinin getdikçə artdığını və Osmanlının bütün bunları böyük bir təhlükə olaraq görərək hazırlıq gördüyünü də ortaya qoyur.Bu arada Trabzonda vali olan Yavuz Səlim Osmanlı taxtına keçdi və Səfəvi məsələsi həll edilmədən Avropaya doğru yürüyüşə davam etmənin imkansız olduğu qənaətinə gəldi. Dönəmin şeyxülislamı Paşazadənin Səfəviləri Rafizilər olaraq görən və lənətləyən, canlarının , mallarının halal olduğunu ifadə ədən o fətvası meydana çıxdı. Yavuz Səlim bir tərfdən özbək xanına məktub yazaraq Səfəvilərə qarşı intiqam çağırışı etdi, o biri tərəfdən də Şah İsmayıla məktup yazaraq xəlifələri söyməkdən vaz keçməsini, tövbə etməsini istədi. Başqa bir məktubda da Şah İsmayıla təsbeh və səccadə göndərərək, dövlət işlərini tərk ədib dərvişlik etməsini təklif etdi. Daha təhqiramiz məktublar da oldu. Və təbii ki, Şah İsmayıl bunlar cavab verdi. Beləcə, iki Türk dövlətini qarşı-qarşıya gətirən savaş oldu.Bu müddət ərzində Yavuz Səlim də Anadoluda Şah İsmayıl tərəfdarı olan Türkmənlərə qarşı hərəkətə keçdi və indiki Cənub-şərq bölgələrində Türkmən qətliamı yaşandı və bu da bölgədə demoqrafik dəyişiklyə səbəb oldu.Məsələnin məğzi budur”.Telman Nüsrətoğlu – yazarın arxivi


mənbə : moderator.az



Şərh yazılmayıb.

Şərh yaz.








           
MARAQLI
Maraqlı
- Sitemap BIST 100 endeksi, günün ilk yarısında yüzde 0,59 değer kazanarak sürekli müzayede işlemlerine verilen araya 77.242,79 puan ile girmişti.Sürekli müzayede işlemlerinin tekrar başlamasının ardından yükseliş eğilimini sürdüren endeks, şu dakikalarda yüzde 0,66 artışla 77.300 seviyelerinde bulunuyor. Analistler, öğleden sonra ABD'de başta fabrika ve dayanıklı mal siparişleri olmak üzere açıklanacak verilerin takip edileceğini belirterek, BIST 100 endeksinin 77.800 seviyesinin direnç, 76.000 seviyesinin destek konumunda olduğunu kaydediyor.Spot altının ons fiyatı yüzde 0.2 değer kaybederek bugün güne 1,237.65 dolardan işlem görerek başladı. Havalimanının batısında yer alan ve Gizlani Askeri Üssü'nde de tamamen kontrol sağlandı.Doğu cephesinden ilerleyen federal polis güçleri ve özel kuvvetler askerleri, havalimanı yakınındaki Elbu Seyf köyünü hafta başında terör örgütünden geri almıştı.Güney cephesinden ilerleyerek geçen yıl kentin tamamen kuşatılmasını sağlayan İran destekli Şii milisler Haşdi Şabi grubu da batı cephesinden ilk saldırıyı Çarşamba günü başlatmıştı. Telafer çevresindeki köylerde yoğun çatışma var.Bu arada Musul’un batısından ilk tahliye haberi geldi. El-Memum bölgesinden DEAŞ'ın kalkan olarak kullanmak için alıkoyduğu bin 508 kişi tahliye edildi. -Irak Göç ve Göçmenler Bakanlığınca kentin batısından tahliye edilen bin 508 kişilik ilk grup, Kayyara kasabasındaki kamplara yerleştirildi.Kapalıçarşı altın fiyatlarına göre çeyrek altın fiyatı bugün 192 lira, altın gram fiyatı ise 117 lira seviyesinde.Altın fiyatları ABD'den açıklanan pozitif verilerin ardından yatırımcıların riskli varlıklara geri dönüş yapmasıyla beraber dün geriledi. Spot altının ons fiyatı yüzde 0.2 değer kaybederek 1,237.65 dolardan işlem görürken, dün yüzde 0.7 değer kazanmıştı.KAPALIÇARŞI ALTIN FİYATLARIİstanbul Kapalıçarşı'da 24 ayar külçe altının gram satış fiyatı 116,75 lira, Cumhuriyet altınının satış fiyatı ise 780,00 lira oldu.Bu yıla en hızlı başlayan yatırım aracı altın oldu. 3 yıl yatırımcısına kaybettiren altın, Aralık ayında başladığı yükselişi bu yıl hızlandırdı. Peki altın fiyatları 3 yıllık kayıbın ardından nasıl yükselişe geçti? Altın fiyatları neden yükseliyor? Altın yorumlarını aşağıdaki playerdan izleyebilirsiniz.Analistler, bugün ABD'de açıklanacak ADP istihdam raporunun altın fiyatları üzerinde etkili olabileceğini belirterek, teknik olarak altının onsunda 1.210 doların destek, 1.250 - 1.255 dolar bandının ise önemli direnç seviyeleri olarak takip edileceğini kaydediyor. Altının gram fiyatında ise 116 seviyesinin izleneceğini dile getiren analistler, bu seviyenin altında kalınması durumunda düşüşün ivme kazanabileceğini, olası yükselişlerde ise 118 direncinin gündeme gelebileceğini tahmin ediyor.çarşambaAnalizciler, ABD'de üretimin azalacağına ve OPEC ile OPEC dışı üreticilerin birlikte kararlar alabileceğine ilişkin beklentilerin petrol fiyatlarında yukarı yönlü hareketleri destekleyen ana etkenler olduğunu ifade ediyor.günü 39 dolar sınırına yükselen Brent petrolün varil fiyatı, haftanın ilk işlem gününde 39,47 dolara kadar yükseldikten sonra şu dakikalarda 39,11 dolar seviyelerinden işlem görüyor. Brent petrol son olarak 11 Aralık 2015 tarihinde 39,71 dolara kadar yükselmişti.Avrupa'da tarafında ise piyasalar bu hafta Avrupa Merkez Bankası (AMB) faiz kararı ve Euro Bölgesi büyüme verisini bekliyor. Analistler, 10 Mart’taki AMB toplantısında alınacak yeni önlemlere yönelik beklentilerin arttığını belirtiyor. Bugün İuro Bölgesi'nde Sentix yatırımcı güveni açıklanacak. Cuma günü Almanya'da DAX 30 endeksi yüzde 0,74, Fransa'da CAC 40 endeksi yüzde 0,92 ve İngiltere'de FTSE 100 endeksi yüzde 1,13 prim yaptı.Amerika'da BÜYÜME HEDEFİ REVİZE EDİLDİAsya'da hafta sonu gerçekleşen Çin Ulusal Kongresi'nin yıllık toplantısında ülkenin büyüme hedefinin yüzde 7 civarından yüzde 6,5 - 7,0 aralığına düşürüldüğü kaydedildi. Çin'deki gelişmeler sonrasında Şanghay bileşik endeksi şu dakikalarda yüzde 0,32 yükseldi. Japonya'da Nikkei 225 endeksi ise yüzde 0,61 düşüşle 16.911,32 puandan kapandı.Analizciler, bu hafta yurt içinde sanayi üretimi ve ödemeler dengesi verilerinin izleneceğini, yurt dışında ise AMB toplantısı ve ABD verilerinin takip edileceğini dile getiriyor.Teknik açıdan BIST 100 endeksinin 77.800 seviyesinin direnç konumunda olduğunu aktaran analistler, 76.300 ve 75.500 seviyelerinin destek olarak öne çıktığını vurguluyor. musavat son xeberler Son Xeberler - Son Xəbərlər, yeni musavat, müsavat, musavat qezeti xeberler