Musavat.az
Musavat.az




Müsavat » Xeberler» Xeber

Şamaxı üsyanı haqda şok faktlar…

22 Ağustos 2016

10:36 am


22/08/2016 [14:33]: xeber –
Azərbaycanda müqəddəs ziyarətgaha çevrilən xanım övliyalardan biri də “Pir Cahan” adı ilə tanınan pirdə dəfn olunmuş xanımdır. Bu pir Zərdab rayonunun Lələağacı kəndi ilə Yarməmmədbağı kəndinin sərhədində yerləşir. Pirin ərazisi sıx bitmiş yulğun ağacları ilə örtülüdür. Burada cəmi iki ədəd qəbir mövcuddur. Qəbirlərdən biri xanım övliyaya, digəri isə, kişiyə (ola bilsin ki, onun həyat yoldaşıdır. Düzünü Allah bilir) məxsusdur. Bu pir orta əsrlərdən bu yana mövcuddur. Ona görə də buradakı ağaclara toxunulmur. Şahidlərin dediklərinə görə, pirin yanından keçən adamlar müxtəlif zamanlarda burada qədim geyim formasında bir qadınla bir kişini görmüşlər və onlar bir anda yox olmuşlar. Ağsaqqalların dediyinə görə zaman-zaman insanlara görünən və yox olan bu varlıqlar ola bilsin ki, pirdə dəfn olunanların ruhlarıdır. XIX əsrdə bu pirə Yarməmmədbağı kənd sakini Soltanəhməd kişi mücövürçü olmuşdur. Onun pirdə mücövürçü olmasının çox maraqlı tarixçəsi vardır və mühüm bir tarixi hadisəyə bağlanır. Belə ki, təxminən 1850-ci illərin əvvəllərində Soltanəhməd kişi pirin yanından keçəndə burada yad bir kişi görür və onunla salamlaşaraq kimliyi ilə maraqlanır. Kişi cavab verir ki, “Mən Ağsunun Külüllü kəndindən olan Hacı Əhməd əfəndiyəm. Nikolay hökumətinin təqibindən qaçaraq bura sığınmışam”. Beləliklə, Hacı Əhməd əfəndi bir müddət (1850-ci illərin əvvəllərində) bu pirdə yaşayır və bu müddətdə Soltanəhməd kişi hər gün evindən ona çörək gətirib verir. Soltanəhməd kişinin övladlarına danışdığı və bu günə gəlib çatan söhbətə görə  günlərin birində Hacı Əhməd əfəndi onun gətirdiyi çörəyi yeyərək, artıq getmək vaxtı olduğunu bildirir və Soltanəhməd kişi ilə halallaşır. Tapşırır ki, bundan belə bu pirə mücövürçü olarsan və bura xidmət göstərərsən. Bunu deyəndən sonra möcüzəli şəkildə havaya qalxmış və bir anda yox olmuşdur. Həmin vaxtdan Soltanəhməd kişi ölüncə  “Pir Cahan” pirinə  xidmət göstərmiş, ölümündən sonra bu işi övladları və nəvələri davam etdirmişlər (son 5-6 ilə qədər nəvəsi Soltanəhməd bu işi davam etdirirdi).Araşdırmalarımız göstərir ki, XIX əsrin ortalarında Ağsu rayonunun Külüllü kəndində həqiqətən də Hacı Əhməd əfəndi adlı şəxs (məşhur Bilal əfəndinin atası) yaşamış və kəramətli övliya olmuşdur. Tarixi mənbələrdən o da məlumdur ki, Külüllü kəndindən olan Hacı Əhməd əfəndi öz təhsilini Kürdəmirdə məşhur  Nəqşibəndi Şeyxi Mövlanə Hacı İsmayıl Şirvanidən (1782-1848) almış və müridizm hərəkatının öncüllərindən biri olmuşdur. (Mövlanə İsmayıl Şirvani haqda bu linkdən oxuya bilərsiniz: ( http://www.moderator.az/news/145614.html                                 ) Çar hökumətinin sufilərə qarşı amansız mübarizəsi Hacı Əhməd əfəndidən də yan keçmədi. Belə ki, 1813-cü ildə Rusiya ilə İran arasında bağlanan “Gülüstan” müqaviləsindən sonra Azərbaycanın şimalında din xadimlərinə, özəlliklə də sufilərə qarşı böyük təzyiq və təqiblər başlandı. Bu gün arxivdə saxlanan rus rəsmi sənədlərində 1849-cu ildə Şamaxı quberniyasından dindarların kütləvi şəkildə sürgün olunması haqda qeydlər vardır. Sürgünlərin səbəbi kimi Şirvan əhalisinin yeni təlim – müridizm bayrağı altında mübarizəyə başlamaları göstərilir. Sənədlərdə həmçinin hərəkatın rəhbərinin Külüllü Hacı Əhməd əfəndi olduğu göstərilir (!). Hadisədən yeddi il sonra knyaz Behbudov təəssüf edirdi ki, 1849-cu il sürgünləri zamanı Hacı Əhməd əfəndinin kənarda qalması (tapılmaması) 1855-1856-cı illərdə yeni Şirvan üsyanının başlanmasına səbəb olmuşdur. Tədqiqatçı Məhəmməd Rıhtımın araşdırmalarına görə 1855-ci ilin yanvarından etibarən çar məmurları Şeyx Hacı Əhməd əfəndini izləməyə başlayırlar. Knyaz Behbudov 1856-cı il 6 sentyabr tarixində Daxili İşlər Nazirliyinə göndərdiyi 552 saylı rəsmi məktubda Hacı Əhməd əfəndinin və Qaraqoyunlu Qəhrəman bəyin həbs edilərək Tambov quberniyasına sürgün olunduğunu qeyd edir.Hacı Əhməd əfəndi 1856-cı il dekabrın 24-də Tambov şəhərində vəfat etmiş, orada da dəfn olunmuşdur. Göründüyü kimi, tarixi sənədlərdə göstərilənlərlə “Pir Cahan”ın mücövürçüsü Soltanəhməd kişinin dediyi sözlər tam üst-üstə düşür və zaman baxımından da uyğun gəlir. Sual yaranır ki, Şamaxı üsyanının rəhbəri  Külüllü Şeyx Əhməd əfəndi çar məmurlarından qaçarkən gizlənmək üçün niyə məhz  “Pir Cahan”ı seçmişdir? Bu sualın dəqiq cavabı məlum olmasa da, onu bir neçə variantda izah etmək olar. Birinci variant sufi şeyxlərinin aldıqları mənəvi ilham və işarələrlə əlaqəlidir. Belə ki, kəramətli övliya olan Əhməd əfəndiyə mənəvi işarələrlə göstərilə bilərdi ki, bu pir onun üçün təhlükəsizdir və burada təqibdən qurtula bilər. İkinci variant genetik bağlılıqla əlaqədardır. Araşdırmalarımız göstərir ki, bir çox kəramət sahiblərinin nəsil şəcərəsi çox qədimlərdə mövcud olmuş pirlərə, imamlara bağlana bilir. Odur ki, Hacı Əhməd əfəndinin də nəsil şəcərəsinin “Pir Cahan”da dəfn olumuş xanım övliyaya bağlanması mümkündür. Bu iki ehtimaldan hansının doğru olmasını Allah bilir.Pir Cahan piri əsrlərdir ki, bölgə əhalisinin sevə-sevə ziyarət etdikləri müqəddəs məkandır. Buradan edilən dualar xanım övliyanın üzünün nuru hörmətinə Allah dərgahında tez qəbul edildiyindən bugünkü nəsil tərəfindən də yad edilməkdədir…Paşa Yaqub – tədqiqatçı-yazıçıZərdab – BakıQeyd: “Pir Cahan” ziyarətgahı haqda daha geniş məlumatı müəllifin “Xanım övliyalar” kitabından ala bilərsiniz. Yazarın arxivi: http://www.moderator.az/search?q=pa%C5%9Fa+yaqub


mənbə : moderator.az



Şərh yazılmayıb.

Şərh yaz.








           
MARAQLI
Maraqlı
- Sitemap - musavat son xeberler Son Xeberler - Son Xəbərlər, yeni musavat, müsavat, musavat qezeti xeberler