Musavat.az
Musavat.az




Müsavat » Xeberler» Xeber

Rüstem Behrudinin özü haqqında bilmedikleri

12 Kasım 2016

9:52 am


12/11/2016 [13:50]: xeber –
Ədəbiyyatımızda
Rüstəm Behrudi adında bir imza var. Bu imza ötən əsrin axırlarından bu günə
qədər yol gəlir və bundan sonra da dayanmadan həmin yolu tutub gedəcəkdir. Bu
yolun başlanğıcı da Vətən, sonu da Vətəndir!Rüstəm
Behrudinin vətən, yurd sevgisinin zamanı intəhasızdır, sonsuzdur. Qarşı yatan
qara dağdan başlayıb qara başın bu yol üstə qurbanlığına qədər davam edir. Şairin
poeziyasında poetik zaman min illərlə ölçülür. Ya hər şey min illərin
arxasından görünür, ya da qarşıda min ildir can verən məmləkət var. Sevdanın
dəli havası da min ildi başdan getmir. Daşlarda uyuyan tarix min ildi oxunmur.
Dərd-qəm min ildir ötüşmür, “Min ilin dərdi təzədən oyanıb
canımızda”, “Qardaş, ayrılığa min ildir tuşuq, Qəfəsə salınmış bir
qızıl quşuq”, “Mən min il özümdən uzaqlaşmışam, Min il getməliyəm
özümə sarı”, “Bu yurdun min illik ayrılıqları, Div kimi durubdu
yolumun üstə”, “Min il ümid yedik, sözlə, şeirlə”. Şairin
vətən, yurd sevgisi ləyaqətli vətəndaş olmaqdan keçir, “Yurd yerimiz”
şeri əsl vətəndaşlıq andıdır.Rüstəm
Behrudinin şeirləri vətəni sevməyə və sevdirməyə gücü çatan poeziya
nümunələridir. Çünki onun şeirləri yalnız misradan, bənddən, qafiyə və bölgüdən
ibarət deyil, onların gözlə görünməyən ruhu var. Rüstəm Behrudinin
“Vətəndaş deyilik qanana kimi” şerinin heç bir misrasında
“ruh” sözü yoxdur, əvəzində isə “ölüm”, “gor”,
“qara daş” var, amma şeir başdan-başa ruhani bir tülə bürünüb:Vətənsiz
biz kimik, vətənsiz nəyik?!Vətəndaş
deyilik qanana kimi.Vətən bir
ocaqdı, biz pərvanəyik,Dolannıq
başına yanana kimi.Rüstəm
Behrudi şeirləri ilə yol gedir. O, yüz illik, min illik yolun yolçusudur. Bu
yol Rüstəm Behrudinin qəlbindən başlayır, onu yurd yerinə aparır, amma həmin
yolun üstündə Türkmənçay, Gülüstan, Çaldıran var. Qardaş qovğasını yaşadan
tarixi yaddaş içində şairin “Beyrəyin köynəyini qanlı-qanlı
gəzdirmək” istəyi təbii və inandırıcıdır. Çünki Rüstəm Behrudinin yurd
yerinə çatmaq istəyinin görk yeri yalnız Beyrəyin köynəyi ola bilərdi. Mövzu,
ideya və bədii detal arasındakı qırılmaz bağların təbiiliyinin sübutu üçün şeir
tariximizdə bundan gözəl nümunə tapmaq çox çətindir. Rüstəm Behrudinin
poeziyasında tarixi məkanlar da – Təbriz, Dərbənd, Ötükən; tarixi şəxsiyyətlər
də – Teymurləng, Xətai, İldırım Bəyazid, Sultan Səlim, Qacar; mifoloji obrazlar
da – Qorqud, Beyrək, Leyli, Məcnun, Əsli, Kərəm həm poetik mətnin içinə daxil
olurlar, həm də müəllif ideyasının qavramına təminat verirlər.Rüstəm
Behrudinin vətən, yurd sevgisinin məkanı bugünkü deyil, tarixi coğrafiyanın
sərhədlərinə dayanır: Qarayazı, Göyçə, Ərzurum, Kərkük bu coğrafiyanın adi
məkanlarıdır. Şair bu
yolu gedərkən Araz üstə körpü olmaq istəyir. Bu yol çox uzundur, bəzən heç
axırı da görünmür. Amma o, öz yolundan dönməzdir və dönməməkdə çox qərarlıdır:Bəlkə də,
ölümə aparır məni,Mənə
gəl-gəl deyib yanan ocaqlar.Yolumdan
dönmərəm, dönük şairinŞerinə od
vurub yandıracaqlar.Rüstəm
Behrudi bu yolun sonunda ölümə də hazırdır:Bu yurdun
min illik ayrılıqlarıDiv kimi
durubdu yolumun üstə.Qoy
düşsün sonuncu döyüşçü kimiMənim
qara başım qolumun üstə.Şairin
poeziyasında həyatla ölüm bir yerdədir, vəhdətdədir, ayrılmazdır:Bir
ömürdüm, – sevinci az, qəmi çox,Necə
göynər könlümdəki yaram, ox!Bu
dözümdən daha mənə haray yox…Bax,
öldürüb:Başdaşımı
ağlar hey!..Bəs yurd
yerinə çatan Rüstəm Behrudi kimdir? Bu sualın cavabını o, özü vermişdi.
“Şaman nəvəsiyəm mən yurd yerində”, – deyən Rüstəm Behrudi heç vaxt
özünü yurd yerinin sahibi hesab etmir. Qızğın, ehtiraslı romantik pafosun
qanadlarında onun özünü yurd yerinin ilk nümayəndəsi hesab etmək istəyi təbii
görünərdi. Şair bunu etsəydi, hamımız inanacaqdıq. Amma Rüstəm Behrudi
poeziyası ayıq, aydın poeziyadır, hədəfi düz nişan almağı bacaran şeir
sənətidir:İlk yurd
yerindəki ocaqdan öncə,Dil açıb
danışan – mən deyiləm, yox!Heç zaman
qəbrinə sığmayanlarınRuhudur,
danışır mənim dilimcə!Müasir
insanı öz əcdadı ilə birləşdirən yeganə doğru yol ruhdan keçir. Bu ruh tarixi
yaddaşın da əzəli və əbədi məkanıdır.Rüstəm
Behrudi əqidəsi şairliyi ilə harmoniya təşkil edir. Bu yolda ölmək də var.
Çünki bu yol şairin (həm də türkün!) taleyidir.Rüstəm
Behrudi poeziyasında xalqdan və millətdən ayrıca bir şair ömrü yoxdur. Şairin
yaşadığı hiss və duyğular millətin həyatı, xalqın taleyi ilə vəhdətdədir. Onun
yaradıcılığında şair şəxsiyyəti ilə millət obrazının birliyi yaranır. Bu xətt
Rüstəm Behrudi yaradıcılığını fərqləndirir.Mən
kiməm? Özünə qılınc qaldıran,Özündən
intiqam, qisas alan da.Mənəm
Çaldıranda, mənəm ŞuşadaElə qalib
gələn, məğlub olan da.Rüstəm
Behrudi özünü həm qalibin, həm də məğlubun yerinə qoymaqla Füzulidən, Sabirdən
Məmməd Araza, Bəxtiyar Vahabzadəyə qədər olan poeziyanın vətəndaşlıq qayəsinin
müstəvisini dəyişir. Şəxsiyyət və millətin vəhdəti özünü insanın fiziki
simasında yox, ruhun ölməzliyində təsdiq edir:Bir vaxt
Ərdəbildən ərtək atlanıb,Üz tutub
bu yurda, üz tutub elə.Özünə
qayıdan Şah İsmayılınSərgərdan
ruhuyam gəzirəm elə.Rüstəm
Behrudi Oljas Suleymənova açıq məktub yazır: “Hər şey ayrılıqdan
başladı”. Şairə görə, bu ayrılığın əvvəl nöqtəsi kəhər atları cilovsuz
qoymağımızdır. Əslində, Rüstəm Behrudinin şairliyi də elə ayrılığın əzabını
yaşadır.Ayrılıqdan
başladıOlum da,
ölüm də, doğum da.Elə bu
ayrılıqdan başladıMənim
şeir adlı yolçuluğum da.Onun
ayrılığı şəxsi hiss və duyğularından, sevgidən, məhəbbətdən doğan ayrılıq
deyil, vətən həsrəti və vətən ayrılığıdır. Ayrılıq
Rüstəm Behrudinin yaradıcılığı boyu onun yolu üstündə bir div kimi dayanıb.
Ayrılıq özü div boydadır, hətta şairin sözlərinə sığışmır, çünki sonda Vətən
boyda ayrılıq var. “Ayrılıq matəmgahı”, “Alın yazısı”,
“Mən haqqa sığınmış qərib dərvişəm” şeirlərində bir-birini tamamlayan
ayrılıq ifadəsi üçün şair milli folklorun qorxunc obrazını – Divi seçib. Rüstəm
Behrudi öz ruhunu dinləyən şairdir. O, ruhun söyləmədiyini, yaşamadığını
poeziyaya gətirmir. Şairin ruhunda ayrılığın vüsala çevrilməyəcəyi nisgili
var:        Məni
öldürürlər, xəbəriniz yox, Məni
yandırırlar – koram tüstümə.Yenə
tufan gəlir qarşı tərəfdən,Yenə ayrılıqdı
gəlir üstümə.Qəriblik
və ayrılığın acı bir ağrısı illərlə şairin ruhunda yaşayandan, qana hopandan
sonra misralara çevrilir, yeni şeirlər yaranır. “Boz qurd” şerində
həmin ağrının misralara çevrilmək təbiiliyini şərtləndirən ruh yuxu kimi
seçilib. Şairin qələmində yuxu keçmişə – tarixə baxışın bir formasıdır. Məhz bu
halda Rüstəm Behrudinin şair obrazı yuxusuna gül-çiçək və mələklər girən digər
şairlərdən fərqlənir. Nəticədə Rüstəm Behrudinin yuxusunda “çadırı
dağılmış, ocağı sönmüş”, “qara torpağına nə toxum əksən, yenə də
baharda ayrılıq bitirən” yurd yeri görünür. İnsan öz
yuxusunu olduğu kimi danışmağı, necə varsa, o cür təqdim etməyi çətindir. Onun
poetik mətn kimi yazıya alınması daha çətindir. Hər halda danışsan da, yazsan
da qarşıdakını inandırmalısan. Rüstəm Behrudi inandıra bilir, onun poeziyasında
yuxu reallıqla irreallığın qovuşuğudur:Üstümə
qəm gələr əjdahalartək,Yuxumda
bir ağız qurd ular, keçər.Nədənsə
həmişə yuxularımdanÖnündə
qurd duran ordular keçər.Əsl
yuxudur: burada xəyalla həqiqətin qovuşması var. Şairin “Qara qazlıq
atların kişnərtisi gəlir misralarımdan” düşüncəsi də yuxudan keçib gəldiyi
üçün inandırıcı görünür, poetik səslənir.Rüstəm
Behrudinin nağılı da yurd haqqındadır, yurda bağlıdır. Bu nağılın əsas obrazı
da Qurddur – Boz Qurd. “Qurd və yaxud yurd nağılı” şerində Rüstəm
Behrudinin arzuladığı nağıl da bizim uşaqlıqdan eşitdiyimiz, yaddaşımıza
hopdurduğumuz nağıl deyil. Bu nağılda göyçək Fatma, ağ atlı oğlan deyil,
Səttarxan var, orada mağara, yeraltı dünya yox, Urmiya, Dərbənd, Altay var.
Rüstəm Behrudi yaradıcılığında folklor obrazları azdır, amma bu yaradıcılığa
xalq ruhu hakimdir.Boz Qurd
obrazı Rüstəm Behrudi yaradıcılığında bədii mətnin ruhunun təminatçısıdır. Ona
görə də şairin şeirlərində Qurd özünə rahatca yer tapa bilir. Onun poeziyasında
Boz Qurd ölməyib, diridir. Rüstəm Behrudinin şeirlərində yalnız Boz Qurd
ulamır, təkliyin, tənhalığın, yalqızlığın ağrısını yaşayan sözlər, misralar da
ulayır. Həssas oxucu Rüstəm Behrudinin şeirlərində onun özünün Boz Qurd kimi
uladığını eşidə bilər.  Rüstəm
Behrudi yaradıcılığında Boz Qurd obrazı onun poeziyasını mifoloji düşüncəyə
söykəyirsə, Şaman obrazı bu poeziyanı İlahi başlanğıca bağlayır. Bu poeziyada
Şaman ayrıca vəsf olunmur, onun şəninə söylənən misralar yoxdur. Amma Şamana,
onun duasına böyük inam var. Bu inam Rüstəm Behrudi poeziyasının güc
mənbəyidir, oxucuda şairin duasının qəbul ediləcəyinə böyük ümid yaradır:Şaman
kimi sözlərdənmən tale
toxuyuram,Ürəyimdə
səksəkə,ruhumda
bir zəlzələ…Hər gecə
göy üzünəmən dua
oxuyuram:- İlahi,
bu millətiyox
olmaqdan hifz elə! Şair
tək-tənha, çarəsiz qalan insanın vəziyyətini hay-küylə, ünvansız sözlərlə
deyil, psixoloji duyumla canlandırır. Bu canlanma oxucuya ümid və inam gətirir:Min il
pıçıltım da Tanrıya çatdı,İndi
hayqırıram, özümə çatmır.Bu gün
mən piyada, istəyim atlı,Gör necə
tükənib, qüvvətim, gücüm,Düşmənim
bir yana, sözümə çatmır.Gör necə
qısalıb qollarım mənimDoğma
ocaqdakı sözümə çatmır.Bu hələ
bir yana, dərdə bax, Allah!Əllərim
saçıma, gözümə çatmır.Bu
misralar Vətənlə, yurdla bağlı istəklərin həqiqət ola bilməməsinin faciəsini
yaşadır. Bu misralar qeyzdən və qəzəbdən param-parça olmuş bir ömrün
zərrələridir. Amma bu yerdə Şaman ruhu köməyə gəlir və o bildirir ki, əgər
arzularım həqiqət olmursa, ağaca, daşa dönüb torpağa qarışmaq istəyirəm. Bu,
ruhun dincəlməsinin də ən qısa yoludur.   Rüstəm
Behrudi heç kəsi təkrar etmir. Əslində o, kimisə təkrar etmək istəsə belə bu,
mümkün deyil. Çünki Rüstəm Behrudinin çapdığı atın meydanı başqa məkandır. Bu
məkanın bir tərəfində gün batanda o biri tərəfində günəş yenidən doğur. Onun
poeziyasında özünəməxsus milli hiss və duyğudan enerji alan daxili dinamizm və
səmimilik öz gücünü həmişə saxlayır. Səmimiyyəti, məhrəmliyi qoruyan və yaşadan
poeziya isə oxucuya daha çox doğmadır.  Rüstəm Behrudinin “Salam, Dar ağacı ” şerinin geniş
yayılmasının və müəllifinə şöhrət gətirməsinin əsas səbəbi şerin misralarına
hopmuş səmimilik və məhrəmlikdir. Oxucu eşitdiyi salamı ala-ala, ona
“əleyküm-salam” cavabını verə-verə özü də bilmədən şerin ruhuna uyur.
Elə bil salam oxucunu dalınca dartıb aparır. Rüstəm
Behrudinin Dar ağacı cəza ağacı deyil ki, günahkarları asasan, ölümün qınaq
sahibi olasan. Rüstəm Behrudinin Dar ağacı əsr-əsr, nəsil-nəsil bölünən bir
xalqın dərdiylə üz-üzə dayanan, Tanrının bəndədən aralı düşməsinə şəhadət verən
bir ağacdır. Dar ağacına verilən salam oxucuya verilən salama çevrilir, ağac da
ruhən yaxınlaşır, doğmalaşır.Rüstəm
Behrudi şeirində Dar ağacı oxucu yaddaşında qalan quru, günahkar ağac deyil.
Rüstəm Behrudinin dilində bu ağac budağı, yarpağı olan həyat ağacıdır:Çarxı
tərs fırlanır fələk qarının,Turan
kölgəsində budaqlarının,Rəngi
bayrağımda yarpaqlarının,Salam,
Dar ağacı!Əleyküm-salam.Rüstəm
Behrudi yağmalanan obalara, bölünən ellərə, tapdanan torpaqlara, quruyan
çaylara görə Dar ağacı ilə haqq-hesab çəkməyə gəlib. Amma bu haqq-hesab
məqamında hakim olmaq iddiasında deyil, o, yaxşı bilir ki, haqq-hesab məqamı
Tanrının ixtiyarındadır. Rüstəm Behrudi Dar ağacının hüzurunda dəli bir şair
kimi dayanır, heç Dar ağacının özünə də qürrələnməyə imkan vermir:Qəbul et,
növbəti qurbanın mənəm,Mənim
canım səndə, bil, canın mənəm,Elə
qürrələnmə… hər yanın mənəm,Salam,
Dar ağacı!Əleyküm-salam.Rüstəm
Behrudinin şeirləri müasir şairlərin heç birinin şeirlərini xatırlatmır. Bu
fərqlilik poetik novatorluğun şeirdə ifadə olunan fikirlərdən qaynaqlanması,
həmçinin şerin daxili hərəkətinin tənzimləməsi ilə bağlıdır. Nümunələrdə rast
gəlinən “Tanrı öz yanından göndərib məni”, “Qurd kimi uladım
gecələr elə”, “Orda – Tanrı dağda Gurşad gözləyir” kimi misralar
bir bəndin sonuncu, digər bəndin isə birinci misrasına çevrilməklə dinamizm
yaradır. Əslində isə Tanrı, Boz Qurd, Gurşad adlarını içinə hopduran həmin
misralar şeri ruh kimi dolaşır. Rüstəm
Behrudi yol gedir, bu yol heç kəsin getmədiyi yoldur, ruhun yoludur. Bu yolun
mənzili uzaqdı, mənzilinə çatasan, şair!Kamran ƏLİYEV, əməkdar elm xadimi 

 


mənbə : moderator.az



Şərh yazılmayıb.

Şərh yaz.








           
MARAQLI
Maraqlı
- Sitemap - musavat son xeberler Son Xeberler - Son Xəbərlər, yeni musavat, müsavat, musavat qezeti xeberler