Musavat.az
Musavat.az




Müsavat » Xeberler» Xeber

Qasım bey Zakir ve Bakıxanovun İmam Hüseyn haqqında düşünceleri

20 Ekim 2016

1:28 pm


20/10/2016 [17:26]: xeber –
sayt “Məhərrəmlik ayı” layihə çərçivəsində altıncı yazını təqdim edir. Bu yazıda Abbasqulu ağa Bakıxanov və Qasım bəy Zakirin İmam Hüseyn (ə) haqqında fikirləri ilə tanış ola biləcəksiniz. Bundan əvvəlki yazını bu linkdən (http://www.moderator.az/news/155162.html) oxuya bilərsiniz. Qeyd edək ki, AMEA Fəlsəfə İnstitutunun aparıcı  elmi işçisi, fəlsəfə doktoru Faiq Ələkbərovla birlikdə gerçəkləşdirdiyimiz layihə çərçivəsində Azərbaycanın klassiklərinin, görkəmli mütəfəkkirlərinin Məhərrəmlik ayı ilə bağlı vaxtilə qələmə aldığı fikirləri silsilə şəkildə təqdim edirik:”Azərbaycanın tanınmış mütəfəkkiri, filosofu Abbasqulu ağa Bakıxanov ilk iri həcmli əsərini – «Riyazül-Qüds»ü («Qüdsi çiçəkliyi») Məhəmməd peyğəmbərin (s.) əhli-beytinin başına gələn hadisələrə, o cümlədən Kərbəla faciəsində şəhid düşmüş, peyğəmbərin sevimli nəvələrindən İmam Hüseynə (ə) həsr etmişdir. Mərsiyə xarakteri daşıyan bu əsərini qələmə almaqda Bakıxanovun əsas məqsədi əhli-beyt tərəfdarlarının və İmam Hüseynin (ə) şəhadət yolunun fəlsəfi-mənəvi mahiyyətini göstərmək istəyi olmuşdur. Xüsusilə, Azərbaycan mütəfəkkiri çalışmışdır ki, əqidə və iman yolunda şəhid olan peyğəmbər övladının yüksək əqidəsini müsəlmanlara çatdırsın:Sənsiz siyah olur bizə bu ruzigarlər,Əldən alır inamımızı ahü zarlər.Ali-Rəsul bisərü saman qalan zaman,Qılsın nə çarə dərdinə dilfikarlər?Bakıxanovun fikrincə, Kərbəlada baş verən elə bir faciədir ki, bütün dünya, o cümlədən islam aləmi heç vaxt onun üstündən sükutla keçə bilməz. Əksinə, Kərbəladakı matəm qəmini bu günə qədər unutmayan müsəlmanlar indən belə də, İmam Hüseynin (ə) şəhadətə qovuşduğu günü qeyd edəcəklər. Çünki Bakıxanovun təbrincə desək:Bu matəmdə yanıb könlüm ürək qəmdən olub bitab,Bu ahü nalə ardınca düşür varlıq yaman halə.Bu odlu qəlbim, ey Qüdsi, alovlu ahımın içrə,Sansan aydır, ətrafın tutubdur bir bulud halə. Azərbaycan mütəfəkkirinə görə, İmam Hüseyn (ə) Kərbəlada elə bir qəhrəmanlıq göstərmişdir ki, onun misli islam tarixində görünməmişdir. Belə ki, imam var-dövlətdən, hakimiyyətdən imtina edərək özünü ali mərtəbəli və səadətverici bir qəhrəman kimi apamışdır. Bununla da, peyğəmbər övladı vətən məhəbbətinin və Allah imanının hər bir şeydən üstün olduğunu əməli ilə sübut etmişdir. Bakıxanov yazırdı:Ol namivəri-büləndcahə,Kim mehri nəzər baxarsa mahə,Keyvandan alıb kəmali-rifət,Bercisə verərdi min səadət.Əzmində görüb fütuhi-fərcamAlmazdı əlində tiğ BəhramÜmumilikdə, Azərbaycan alimi hesab edirdi ki, imamın şəhadəti günündə  (Aşura günündə) ağlayıb-sızlamaq, yaxud da ah-nalə çəkməklə iş bitmir. Eyni zamanda, o, peyğəmbərin əhli-beytnin, o cümlədən İmam Hüseynin (ə) apardığı müqəddəs davanın mahiyyətini dərk etməyi də vacib sayırdı. Onun fikrincə, bu baxımdan «dildə nalə, gözdə yaş, qəlbdə al qan eyləmək»lə kifayətlənmək olmaz, eyni zamanda peyğəmbər övladının şəhadət yolunu dərk edib, bu yolu davam etdirmək lazımdır:Canə gəlmişdim Rəsul evladının dərdilə mən,Söyləməklə dərdimi yüngül və asan eylədim.Ğəm xəzanı solduranda dostların əhvalını,Min bəzəklə rəng vurub səhni-gülüstan eylədim.Son vəsi evladının meydandakı cövlanını,Vəsf edib sən də qələm atilə cövlan eylədim.Qeyd edək ki, Bakıxanov məhərrəmliyin, yaxud Aşura gününün dini fanatizm şəklində, yəni imamın şəhadətinə uyğun olmayaraq keçirilməsi ilə bağlı ayrıca bir şeir – «Təbriz əhlinə xitab»ı qələmə almışdır. Belə ki, mütəfəkkir məhərrəmliyin Təbriz şəhərinin əhalisi tərəfindən islamın, o cümlədən imamın şəhadətinin mahiyyətinə zidd müxtəlif dini oyunlar («Heydəri təpmək», «Şəbih gəzdirmək», zəncir vurmaq və s.) şəklində icra olunmasını görərək, buna etirazını bildirmişdir: Əya güruhu-sitəmgər, əhaliyi-Təbriz, Vəfa yerinə cəfa sizdə bu nə adətdir?! Nə elmə talib olan var, nə mənidən agah, Görüm, ilahi, dağılsın, necə vilayətdir?! Bakıxanov məhərrəmliyin, o cümlədən Aşura gününün mahiyyətinin isə məhz riyakar ruhanilərin və despotik hökmdarların əməlləri nəticəsində, bütpərəstlik səviyyəsinə qədər endiyini bəyan etmişdir. Yəni yalançı ruhanilər və xanlar öz ciblərini doldurmaq və nüfuzlarını artırmaq naminə, imamın şəninə uyğun olmayan hərəkətlərə yol verirmişlər. Üstəlik, onların bu cür dini oyunlarının qurbanları isə avam və cahil müsəlmanlar imişlər. O yazırdı: Axund ilə xana hər tənə eyləsən yaraşır, Bu müftəxorların əndişəsi şərarətdir.Nə rahü rəsmi-nəsara, nə şiveyi-islam, Nə bütpərəst süluki, bular nə millətdir?!Bütün bunlar onu göstərir ki, Abbasqulu ağa İmam Hüseynə (ə) böyük, sonsuz sevgi bəsləmklə yanaşı, müasirlərindən fərqli olaraq cəsarətlə məhərrəmliyin, o cümlədən Aşura gününün mahiyyətinin saxtalaşdırılmasına qarşı çıxmışdır. Fikrimizcə, bu baxımdan Bakıxanov ilk Azərbaycan-türk mütəfəkkirlərindəndir ki, İmam Hüseynin (ə) şəhadət yolunu vəsf etməklə yanaşı, özündə cəsarət taparaq məhərrəmliklə bağlı dini fanatizmi də açıq şəkildə tənqid etmişdir.Başqa bir Azərbaycan mütəfəkkiri Qasım bəy Zakir müasiri A.A.Bakıxanov kimi məhərrəmliyə, yaxud da Aşura gününə ayrıca əsər və yaxud şeirlər həsr etməsə də, yeri gəldikcə İmam Hüseynin (ə) şəhadəti ilə bağlı müəyyən mülahizələr irəli sürmüşdür. Bu mənada Zakirin əsas tənqid hədəfi məhərrəmliyin mahiyyətindən uzaqlaşan və Aşura günündən sui-istifadə edən mollalar və axundlardır. Belə ki, onlar məhərrəmlikdə şənlənməyin şəriətlə haram olduqlarını bəyan etsələr də, özləri buna əməl etmirlər:Vaiz bizə söylər şəri-Müstəfa;Həramə mürtəkib olmayın əsla!Özü lüm-lüm udur batində, əmmaZahirdə dediyi mənaya bir bax!Zakirin fikrincə, yalançı ruhanilərin islama, o cümlədən imamın şəhadətinə uyğun olmayan bu əməlləri isə müsəlmanların öz dinlərinə olan inamını və imanını azaldır. Çünki şəriətin buyurduqlarına din xadimləri əməl etməzlərsə, avam və cahil rəiyyət də etməyəcəkdir. Zakir yazırdı: Kimdi baxan peyğəmbərə, imamə,Bu dağılmış düşən deyil nizamə!Orucluqda şürbi-meyi-gülfamə,Mahi-məhərrəmdə zinayə bir bax!Şair açıq şəkildə yazırdı ki, İmam Hüseyn (ə) eşqinə Kərbəlaya gedib adını kərbəlayı qoyanlar min oyundan çıxırlar. Belə ki, bu yalançı kərbəlayılar din adından xalqın malını oğurlamaq, başqalarına böhtan atmaq və sair əməllərlə məşğuldurlar. Zakir yazırdı:Kərbəla yolunda qatır oğrusu,Saf əlindən salıbdır məni, doğrusu;Günbəgün enlənir budu, sağrısı,Səksən yaşındadır, hamıdan qıvraq.Onun fikrincə, islamın adından məhərrəmlikdə, oruculuqda və digər mərasimlərdə xalqı aldadan mollaların, axundların və başqa yalançı din xadimlərinin Kərbəla müsibətində imamı qətlə yetirənlərdən heç bir fərqi yoxdur. Çünki imamı qatilə yetirənlərlə, bu gün Aşura günündə onun adından sui-istifadə edənlər mahiyyət etibarilə bir-birlərinin eynidirlər: Təqəllübdə, məllüqdə ustadsan,Doğru sözün yoxdu, gizbə mötadsan;Qatili-imamsan, İbni-Ziyadsan,Lazımdır eyləmək əlhəzər səndən.Zakirə görə hətta, müəyyən mənada yalançı axundlar və mollalar imamın qatillərindən də qəddardırlar: Vilayətə salıbdılar şur-şeyn,Şərbət tək içirlər dəmül-əxəveyn;Bunların yanında qatili-HüseynZimmədən bəridir ruzi-əsarət.Zakir təəssüflə qeyd edirdi ki, yalançı axundlar və mollaların məhərrəmlikdə həyata keçirdikləri islama zidd əməlləri artıq bir adət şəklini almışdır. Belə ki, artıq onları bu cür ağılasığmaz əməllərinə, xüsusilə zəncir vurmaq, baş yarmaq, Şəbih gəzirmək və sairə görə heç kəs sorğu-sual etmir. Zakir yazırdı: Soran yoxdur münəccimdən: nədir bu əmrin ehkamıKi, hər mahi-məhərrəmdə bular bir səngəsar eylər?Şair-mütəfəkkir yalançı axundların və mollaların islamla bağlı dini ayin və mərasimlərə (məhərrəmliyə, orucluğa və s.) zidd əməllərinə qarşı apardığı mübarizə onunla nəticələnmişdir ki, onlar birləşərək şairin və ailəsinin Qarabağdan sürgün olunmasına nail olmuşlar. Maraqlıdır ki, şairin Qarabağdan sürgün olunması isə Aşura gününə təsadüf etmişdir. Bu baxımdan Zakir yazırdı ki, hətta, onun düşmənləri imamın qatillərinin yolunu tutaraq, bu müqəddəs günü belə nəzərə alıb heç bir güzəştə getməmişlər. Ancaq bütün bunlara baxmayaraq, şair ömrünün sonuna qədər yalançı axund və mollalara qarşı mübarizə aparmış, dini ayin və mərasimlərin, o cümlədən Aşura gününün mahiyyətinin doğru şəkildə müsəlmanlara çatdırılmasına çalışmışdır”.Davamı var…Layihənin müəllifi: Rumiyyə 


mənbə : moderator.az



Şərh yazılmayıb.

Şərh yaz.








           
MARAQLI
Maraqlı
- Sitemap - musavat son xeberler Son Xeberler - Son Xəbərlər, yeni musavat, müsavat, musavat qezeti xeberler