Musavat.az
Musavat.az




Müsavat » Xeberler» Xeber

Qanunlardakı etibarsızlıq:“Atanın oğluna bir illik etibarname vermesi absurddur”

04 Kasım 2016

12:56 pm


04/11/2016 [16:54]: xeber –
Redaksiyamıza ünvanlanan məktublarda vətəndaşlarımızın ən çox şikayətləndiyi məsələlərdən biri də avtomobillərə verilmiş etibarnamənin müddəti ilə bağlıdır. Bildirilidiyinə görə, bir il müddətinə verilmiş bu etibarnamələr sürücülərin avtomobildən istifadəsində müəyyən problemlər yaradır. Belə ki, etibarnamə yoluyla avtomobil alanlar hər il bu notariat sənədlərini dəyişdirmək məcburiyyətində qalırlar. Hər dəfə isə məhz bu səbəbdən həm 50 manat rüsum odəməli, həm də saatlarla notarial kontorların qarşısında gözləməli olur. Bəzən müddətin ötdüyünü unudan vətəndaşlar etibarını itirmiş etibarnamələri ucbatından Dövlət Yol Polisi əməkdaşlarının cəzalarıyla üzləşirlər. Ən yaxşı halda İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 152.1-ci maddəsinə müvafiq olaraq, avtomobil sahibləri 40 manat cərimə ilə yaxasını qurtarırlar.Şikayətçilərin ən çox anlaya bilmədikləri məsələlərdən biri də ailə üzvlərinə eyni qaydada 1 illik etibarnamə tələb olunmasıdır. Məsələn, ata öz oğluna verdiyi etibarnaməni hər ildən bir təsdiqləmək məcburiyyətindədir. Əks halda oğlu mülki qanunları pozmuş sayılır. Vətəndaşların başa düşmədikləri məsələ də elə bununla bağlıdır. Onların fikrincə, ailə üzvlərinə verdikləri sadəcə bir etibarnamədir. Əgər valideyn öz övladına etibarını itirərsə, rahatlıqla istədiyi notarial kontora gedib verdiyi bu sənəddən imtina edə bilər. O zaman niyə etibarnamələrə 1 il qədər qısa müddət verilir? Valideynin öz övladına etibarının hər il yoxlanılması hansı zərurətdən irəli gəlir?Bizə ünvanlanmış bu sualları araşdırırkən, maraqlı təsbitlərlə qarşılaşdıq. Məlum oldu ki, bu nizamlanma Nazirlər Kabinetinin 9 iyul 2012-ci ildə qəbul etdiyi «Azərbaycan Respublikasında notariat hərəkətlərinin aparılması qaydaları haqqında Təlimat»a və «Notariat qaydasında təsdiq edilmiş sənədlərə bərabər tutulan sənədlərin müvafiq vəzifəli şəxslər tərəfindən təsdiq edilməsi Qaydası»na edilmiş dəyişikliklərdən doğub. 1 oktyabr 2012-ci ildən qüvvəyə minən yeni tənzimləməyə əsasən, vətəndaşlar sahib olduqları evi uzunmüddətliyə, maşınlarını isə sadəcə birilliyə başqasına etibar edə bilər.Evin maşınlardan dəfələrlə bahalı olduğunu nəzərə alsaq, daha ucuz əmlaka verilmiş etibarnaməyə hökumətimizin daha az güvənməsi həqiqətən təəccüblü görünür. Doğrudan da bu nizamnamə vətəndaşların mülkiyyətini qorumaq zərurətindən irəli gəlirsə, daha qiymətli daşınmaz əmlaka daha ciddi önəm verilməsi vacib deyilmi?Hökumət nümayəndələri bu halı maşın alan şəxslərin hüquqlarını müdafiə etmək qayğısıyla əsaslandırır. Onların fikrincə, vətəndaşlar etibarnamələri sahiblik hüququ yaratdığını düşünərək, əksər hallarda aldıqları avtomobilləri öz adlarına keçirmirlər. El diliylə desək, “generalnaya doverennost” adlanan baş etibarnamə ilə kifayətlənməli olurlar. Bu isə gələcəkdə bəzi problemlərə yol açır. Məsələn, avtomobil yeni sahibinə satılmamışdan əvvəl bir neçə dəfə yol hərəkəti qaydasını pozmuş ola bilir və cərimələr iki ay ərzində ödənildiyindən, bir çox hallarda təzə sahiblər köhnə sahiblərin cəzasını çəkmək məcburiyyətində qalırlar. Yaxud əvvəlki sahibin banklara borcu ola bilər. Borc ödənilmədiyindən əmlaka qoyulan həbs qərarı mülkiyyətin yeni sahibinin başında çatlayar.Gəlin, bu əsaslandırmanı Respublika Baş Dövlət Yol Polisi İdarəsinin sözçüsü Kamran Əliyevin dilindən eşidək. Sözçü 9 iyul 2012-ci ildə “Azadlıq” radiosuna sözügedən sərəncamla bağlı bunları deyirdi:«Bir-birini tanımayan adamlar başqasına sərəncam vermə hüququ olan etibarnamə verir. Amma sonradan avtomobilin hüquqi sahibinin hansısa borcu yarandıqda, məhkəmə onun əmlakı kimi satdığı maşını da hesaba alır. Maşının üstünə həbs qoyur. Bu da maşını almış adama əlavə problemlər yaradır. Bu qərar da bu cür halların qarşısını almaq üçündür».Doğrusu, 30 il müddətinə verilmiş etibarnamə ilə 30 ildə hər il dəyişdirilən eyni adlı sənədin nə fərqi olduğunu anlaya bilmədik. Bəyəm, otuz ədəd 1-in cəmi 30-a bərabər deyilmi və bu, maşını etibarnamə ilə alan şəxsi bəhs edilən zərərdən necə sığortalayır?Cavabını tapa bilmədiyimiz sualı ekspertlərlə müzakirə etməyə çalışdıq.Mövqeyini öyrəndiyimiz hüquq elmləri üzrə fəlsəfə doktoru Rafael Qasımov bu əsaslandırma ilə razılaşmır. Onun sözlərinə görə, əvvəla, bir çoxlarımızın “generalnaya doverennost” deyə tanıdığımız baş etibarnamələr mülkiyyətin yeni sahibini sahiblik hüququndan məhrum etmir: “Etibarnamə əsasında verilmiş əşyaya sahiblik Mülki Məcəllə ilə tənzimlənir. Həmin Məcəllənin 163.1-ci maddəsinə görə isə, əvvəlki sahibin iradəsi ilə imzalanmış baş etibarnamə əşyaya faktiki sahibliyi həyata keçirməyə qadir şəxsə verilir. Deməli, faktiki olaraq əşyanın yeni sahibi əslində əşyanın etibar edildiyi şəxsdir. Hüquqda bununla bağlı problem yoxdur”. Hüquqşunasın fikrincə, əksinə, avtomobillərə etibarnamənin qısamüddətliyə verilməsi vətəndaşları çətin vəziyyətə sala bilər. Belə ki, bir ildən sonra etibarlılığını itirmiş sənəd əşyanın yeni sahibini sahibkarlıq hüququndan məhrum edir: “Nəticədə nəqliyyat vasitəsi yenidən əvvəlki sahibin mülkiyyəti sayıldığından, onun cəriməsi kimi müsadirə edilə bilər. Bu isə etibarnamə ilə avtomobil alanların hüquqlarını məhdudlaşdırır”.Rafael Qasımova görə, Nazirlər Kabinetinin bu sərəncamı imzalaması əslində maşınların rəsmən satılmasını təşviq etmək üçündür: “Belə olacağı təqdirdə alqı-satqı funksiyasını yerinə yetirənlər rüsum ödəyirlər. Azərbaycanda isə ən tez-tez satılan mallardan biri də avtomobillərdir. Bəzən bir avtomobil bir il ərzində bir neçə dəfə əl dəyişdirir. Hər alqı-satqıdan alınan rüsumlar isə büdcənin artırılmasına xidmət edir”.Prinsip etibarilə, mülkiyyətin sahibkarının kimliyini müəyyənləşdirmək baxımından bu cür nizamlamalara pis baxmayan hüquqşunas, bununla belə, cərimələrin növlərini artırmağı da təqdir etmir: “Ümumiyyətlə, son zamanlar hökumətin cərimələri artırdığı müşahidə olunur. Hazırda ən kiçik inzibati xəta belə, böyük məbləğdə cəza tədbirləriylə cəzalandırılır. Bu isə istər-istəməz ictimai narazılığı artırır. Mənim fikrimcə, mülkiyyətin həqiqi sahibini müəyyənləşdirmək, hüquqi mübahisələrə yol açmamaq üçün vətəndaşlar rəsmi alqı-satqılara təşviq olunmalıdırlar. Amma bu təşviq cəzaları sərtləşdirmək yolu ilə yox, rüsumları azaltmaq üsulu ilə aparılmalıdır. Vətəndaşlar daha az rüsum ödəyəcəkləri və avtomobilin şəriksiz sahibi olacaqları halda, öz xoşları ilə alqı-satqılarını rəsmiləşdirərlər. Rüsum faizləri endirilmədikcə isə, nə qədər riskli olmasına baxmayaraq, yenə də bir-birinə “etibar etməli” olacaqlar. Bu da nəticə etibarilə insanların hüquqlarının pozulmasına yola açacaqdır”.O ki qaldı ailə üzvlərinin öz mülkiyyətini bir-birinə etibar etməsinin müddətinə, hüquqşunas bu müddətin bir illik olunmasını da “absurd” adlandırdı: “Amma mən bunun günahını konkret olaraq siz qaldırdığınız məsələdə Dövlət Yol Polisinin əməkdaşlarında görmürəm. Sərəncamı imzalayan Nazirlər Kabinetidir və DYP əməkdaşları da sərəncamdan irəli gələn vəzifələrini yerinə yetirməlidir və yetirirlər”.İqtisadçı ekspert Elçin Qurbanov da məsələyə birmənalı yanaşmır. Mülki dövriyyənin ən aktiv sahələrindən birinin avtomobil sahəsi olduğunu xatırladan E. Qurbanova görə, mülki hüquqlar Azərbaycan Respublikası ərazisində maneəsiz olaraq həyata keçirilməli və hökmən mühafizə olunmalıdır: “Baş etibarnamə mülkiyyət hüququnun həyata keçirilməsi üçün bütün hərəkətlərə dair hüquqları təsdiq edən sənəddir. Yəni əmlak üzərində sahiblik, istifadə və sərəncam vermək hüquqlarını tam şəkildə təsdiq edir”.Baş etibarnamə ilə daşınan əmlakın digər şəxsə verilməsinə gəlincə isə, iqtisadçının da fikrincə, bu hal bir sıra problemlər yaradır: “Əvvəla, vətəndaşların vergi, bank və s. borclarına görə qanunla müəyyən edilmiş qaydada məhkəmənin qüvvəyə minmiş hökmü əsasında əmlaka yönəldilmiş qərarların icrasının hüquqi nəticələri çox vaxt ürəkaçan olmur. Məsələn, baş etibarnamə ilə avtomobil alan şəxs avtomobili ona satmış şəxsin borcu üzündən əmlakından məhrum ola bilər. Belə problemlər az da deyil. Hansı ki, avtomobilin yeni sahibləri məhkəmə işləri ilə yersiz qarşılaşırlar. Ona görə də avtomobil alan şəxslər avtomobil vasitələrini öz adlarına sənədləşdirmələri belə riskləri xeyli azaltmış olur”. Ailə üzvləri arasında belə, etibarnamələrin bir il müddətinə etibarlılığının problem yaratdığını etiraf edən ekspert bir çox ölkələrdə ailə üzvləri əgər eyni ünvanda yaşayırlarsa, etibarnamənin ümumiyyətlə tələb olunmadığını bildirdi: “Bu barədə çoxsaylı narazılıqların olduğu danılmazdır. Atanın oğluna verdiyi etibarnamənin vaxtı bitdiyindən cərimə meydançasına aparılmış avtomobili oradan çıxarmaq üçün bürokratik əngəllərlə üzləşdikdən və xüsusi icazə vərəqəsi aldıqdan sonra cərimə ödəməklə mülkiyyətini geri ala bilir. Digər tərəfdən isə avtomobil sahibi olan ata yenidən ailə üzvünə bir illik etibarnamə verməli və yaxud avtomobili ailə üzvünün adına sənədləşdirib özünə etibarnamə almalıdır. Belə sənədləşmə hüququn ideya və prinsipləri ilə uyuşmur. Qanunlarda belə boşluqlar çoxdur. Ona görə də qanunvericiliyə dəyişiklik edilməsinə ehtiyac var”. Heydər Oğuz


mənbə : moderator.az



Şərh yazılmayıb.

Şərh yaz.








           
MARAQLI
Maraqlı
- Sitemap - musavat son xeberler Son Xeberler - Son Xəbərlər, yeni musavat, müsavat, musavat qezeti xeberler