Musavat.az
Musavat.az




Müsavat » Xeberler» Xeber

Ne üçün Heyder Əliyeve olunan teklifler Mütellibov ve Suret Hüseynova edilmedi?

27 Haziran 2016

6:28 am


27/06/2016 [10:27]: xeber –
sayt saytı gündəmlə səsləşdiyini nəzərə alaraq Pənah Hüseynin 20-23 il əvvəl yazdığı “Cinayətmiz məğlubiyyətimizdir” başlıqlı məqaləni təkrarən dərc edir: Xaıtrladaq ki, bu yazı 1993- 1995- ci illərdə yazılıb və 20il əvvəl, 1996- cı ildə “525- ci qəzet”də çap olunub.***….H.Əliyevin belə edəcəyini ( nəinki Elçibəyi dəstəkləmədi, hətta Gəncə hadisələrini qiyam adlandırmağa, ən ümumi şəkildə pisləməyə belə getmədi və sonradan S.Hüseynovu Baş Nazir vəzifəsinə irəli sürməklə onunla rəsmi ittifaqa qol qoydu.) əvvəlcədən görmək olmazdımı? Əgər görülməyibsə, gizli məqsəd olmayıbsa, bu ən azı siyasi korluq deyilmi?…      ….Məsələnin heç də az əhəmiyyətli olmayan digər tərəfi Elçibəy iqtidarının dəvətinin H.Əliyevin hakimiyyətə gəlməsinin legitimliyini təmin etməsi məsələsidir.  H.Əliyev nə üçün həmin günlərdə onu tərəfdarlarının, xalqın yox, iqtidarın dəvət etdiyini təkrar-təkrar vurğulayırdı? Çünki xalqın dəvət etməsi mücərrəd bir şeydir. İstənilən qiyamçı eyni müvəffəqiyyətlə bu dəlildən istifadə edir. S.Hüseynovun qiyamını Şadman Hüseynov təsadüfən xalq üsyanı adlandırmırdı ki?! İyunun 23-də Milli Məclisin tam tərkibdə üç dəfə ayağa durub “xalq hərəkatının görkəmli nümayəndəsi” Zobikə görə, həmin xalq hərəkatının rəhbəri S.Hüseynova başsağlığı verdiyi kimi tragikomik səhnələr yadınızdan çıxıbmı?! Bir də insafınız olsun. Elçibəyi və o vaxt H.Əliyevi dəvət edən digər şəxsləri antiəliyevçi müxalifət məhz ona görə xəyanətdə ittiham edir ki, bu dəvətlə onlar H.Əliyevin hakimiyyətə gəlməsini legitimləşdirdilər. Tamamilə ciddi şəkildə deyirlər ki, əgər H.Əliyevin hakimiyyətə gəlməsi real idisə, çalışmaq lazım idi ki, o, məhz açıq qiyam yolu ilə gəlsin. Elçibəyin dəvəti bunu pərdələməyə kömək edib… ***Ümumiyyətlə, bəlkə doğrudan da 1993-cü ilin iyununda başlıca diqqəti H.Əliyevin hakimiyyətə gəlməsinə mane olmağa yönəltmək, S.Hüseynovun, ya Mütəllibovun hakimiyyətə gəlməsinə imkan yaratmaq lazım idi? Belə mövqeyin tərəfdarları bu fikri onunla əsaslandırırlar ki, sonradan onları yıxmaq daha asan olardı. Şəksiz, S.Hüseynovu yıxmaq daha asan olardı. Lakin bu yıxhayıxda Azərbaycan adlı dövlət qalacaqdımı ki, onun da iqtidarına gəlinsin?…                   Nə üçün Heydər Əliyevə və Etibar Məmmədova olunan təkliflər Mütəllibov və Surət Hüseynova edilmədi?Hadisələrin sonrakı təsvirinə keçməmişdən əvvəl, “Ali Sovetin sessiyası” məsələsi üzərinə qayıtmaq istəyirəm. Çünki bəziləri hələ qiyam başlamamışdan əvvəl Ali Sovet çağrılarsa, sonrakı hadisələrin ola bilsin ki, baş verməyəcəyini əsaslandırmağa çalışırlar.Bizə məlum idi ki, Gəncədə (hazırlanmaqda olan) hərbi qiyamın ilhamvericiləri və təhrikçiləri arasında siyasi müxalifətin çoxsaylı nümayəndələri var. Rusiya və çox güman ki, İran xüsusi xidmət idarələrinin rolunu (mənim fikrimcə, bu rol əsas idi) kənara qoysaq, qiyamın baş tutmasında siyasi müxalifətin böyük əməyi olmuşdu və təsadüfi deyil ki, elə iyunun 4-də onun bütün spektri S.Hüseynov ətrafında öz nümayəndələri ilə təmsil olunurdu. O da məlum idi ki, siyasi müxalifətin müxtəlif qollarının müxtəlif planları olsa da, onların hamısını vahid siyasi tələb – Ali Sovetin sessiyasının çağırılması tələbi birləşdirirdi. (1992- ci il 18 mayında AR Konstitusiyasıan edilmiş dəyişikliyə görə Ali Sovetin bütün hüququları Milli Məclisə verilməklə Ali Sovet deputatlarının sessiyası institutu ləğv edilmişdi və bundan sonra Ali Sovetin sessiyasına  toplanmaq çağırışları və hərəkətləri  antikonstitusion  aksiya olmaqla de fakto və de- yure dövlət çevrilişi məqəsədi daşıyırdı).  Məlumdur ki, 93-cü ilin qışından başlayaraq həm H.Əliyevin ətrafında birləşmiş qüvvələr, həm də Mütəllibovun qayıtmasına səy göstərən qüvvələr bu tələbi reallaşdırmağa çalışmış, lakin buna nail ola bilməmişdilər. Qiyamı hazırlayıb həyata keçirən təşkilatın – “Hərbi Birliyin” mayın ikinci yarısında hökumətə göndərdiyi ultimatumun tələblərindən biri də bu idi. Mayın ikinci yarısında Ali Sovetin sessiyasını Gəncədə yığmaq ideyası ortaya atıldı. Lakin bizim gördüyümüz tədbirlər nəticəsində artıq mayın ikinci ongünlüyündə əvvəllər sessiyanın keçirilməsi tələbinə imza atmış deputatlardan 50 nəfərdən çoxu yazılı şəkildə bundan imtina etmişdidi (Mənim o vaxt sessiya ideyasının əsas təşkilatçılarından olan A.Rəhimzadənin mayın 15-20-də Moskvadakı tərəfdarları ilə telefon danışıqlarının məzmunu barədə məlumatım vardı. A.Rəhimzadə təşviş və ümidsizlik içərisində bildirirdi ki, deputatlar Gəncəyə getməkdən qorxurlar və o davam edərək deputatlar barədə həqarətli ifadələr işlədirdi. Moskvadakı tərəf müqabili isə “Gəncədəkindən bir şey çıxmır?” sualını verir və məlum idi ki, o, S.Hüseynovu nəzərdə tuturdu. Nəinki Mütəllibov qolunun, həm də digər müxalif cərəyanların Ali Sovetin sessiyasını çağırmaq üçün daxildə – konkret Gəncədə hərbi münaqişə törədilməsində maraqlı və iştirakçı olduğu aydın olur). Lakin eyni tələbdə birləşmiş həmin siyasi qüvvələrin sonrakı məqsədi təbii ki, üst-üstə düşmürdü. H.Əliyev tərəfdarları həmin sessiyada H.Əliyevi Ali Sovetin sədri seçmək, Mütəllibova ümid edənlər isə 16-18 may 1992-ci  il sessiyasının nəticələrini ləğv etmək, 15 may (1992) və bütün sonrakı dövrdə respublikada baş vermiş siyasi dəyişiklərin (o cümlədən, 1992- ci il prezident seçkilərinin) qeyri-qanuni elan edilməsinə nail olub A.Mütəllibovu prezident kimi bərpa etməyi nəzərdə tuturdular. Bütün digər az əhəmiyyətli olmayan məsələləri kənara qoysaq belə məhz bu cəhət bizim A.Mütəllibov və onun tərəfdarları ilə əlaqələrimizi əvvəlcədən sadəcə olaraq qeyri-mümkün edirdi.Mütəllibovla ittifaq, Surət Hüseynova qarşı Surət Hüseynovla ittifaq bağlamaq kimi bir absurd idi.Yeri gəlmişkən, hələ 1992-ci ilin payızında onunla kontakt yaradılmış və ona təklif olunmuşdu ki, 15 may və sonrakı dəyişiklikləri tanıdığı, Prezidentlik iddiasından imtina barədə rəsmi bəyanat versin, Bakıya qayıtsın  və bunun üçün hansı şətlər irəli sürürsə, müzakirə etməyə hazırıq. Cavab olaraq A.Mütəllibov yazmağa başladığı xatirələrindən on səhifəlik əlyazma göndərmişdi və burda bizim qoyduğumuz məsələlərə ümumiyyətlə toxunulmurdu. Odur ki, nə üçün o vaxt A.Mütəllibovu dəvət etmədiniz iddiasını sürüb, bunu cürbəcür mənalandıranların absurd məntiqini heç cür anlamaq olmur. Çünki bunu sadə dildə tərcümə etsək, nə üçün Elçibəy istefa verib Mütəllibovu öz yerinə əyləşdirmədi kimi səslənər. Bundan əlavə, A.Mütəllibovun o dövrdə müstəqil çıxış etməyə qadir sosial bazası, siyasi təşkilatı və müsbət ictimai rəy kapitalı yox dərəcəsində idi və o, hadisələrə təsir göstərmək imkanına malik deyildi. Beləliklə, sessiya çağırmadan Mütəllibova heç bir şey vəd etmək də mümkün deyildi. Sessiya çağırmaq isə öz əlimizlə Prezident devrilməsini legitimləşdirmək demək idi. H.Əliyevlə isə sessiya çağırmadan da razılığa gəlmək  imkanı qalırdı və biz təkrar-təkrar bu imkan barədə ona xatırladırdıq və sübut etməyə çalışırdıq ki, sessiyada onun və tərəfdarlarının şansı heç də güman etdikləri kimi böyük deyil. Sonradan, hətta Milli Məclisdə sədr seçilməyin necə çətinliklər yaratdığını çoxları gördü və başa düşdü. Təsadüfi deyil ki, hətta hakimiyyəti tam ələ aldıqdan sonra da H.Əliyev tərəfdarları sessiya çağırmağa risk etmədilər. O vaxt artıq Respublika Prokurorluğu tərəfindən Mütəllibova qarşı cinayət işi qaldırıldığı, haqqında həbs qəti imkan tədbiri seçildiyi və təhvil verilməsi barədə Rusiya hakimiyyət orqanlarına müraciət olunduğunu xatırlatmaq istəyirəm.S.Hüseynova gəldikdə isə onun 21 və 28 mayda məlum hərbi hissədə çıxışlarının məzmunu haqqında məhkəmədəki ifadələr, 4 iyunda Gəncədə Elçibəy barədə cinayət işinin qaldırılıb haqqında həbs qəti imkan tədbiri seçilməsi haqqında üzdəniraq sənədin tərtib edilib imzalatdırması, 5 iyundan başlayaraq respublikaya S.Hüseynovun imzası ilə yayılan vərəqələrdə Elçibəyin devrilməsinə çağırışlar, mən və İsa Qəmbər istefa verdikdən sonra  onun və R.Qazıyevin daha kəskinliklə Elçibəyin istefasında təkid etməkdə davam etmələri, yalnız Elçibəy hakimiyyətdən uzaqlaşdırıldıqdan sonra sakit olmaları özü-özlüyündə bu suala aydın cavablardır. Mən qanuni hakimiyyətə qarşı silahlı çıxış edib, vəzifə başında olan onlarla adamın qətlinə səbəbkar olmuş, artıq həmin dövrdə kimlikləri qəti şəkildə Prezidentə məlum olan şəxslərlə sazişə getməyin mümkünlüyünü təsəvvür edə bilənləri başa düşmürəm. Ancaq hətta Elçibəy bütün mənəvi və siyasi prinsipləri kənara atıb S.Hüseynova istənilən sazişi təklif etsəydi belə, bu mümkün olan iş deyildi və bəzilərinin bu istiqamətdə təşəbbüslərinin baş tutmaması da bunun sübutudur ( belə təşəbbüslər olub! Mən burda bu mövzuya geniş toxunmaq istəmirəm). Elçibəyə qarşı belə barışmaz mövqeyin səbəblərini başa düşmək elə çətin məsələ deyil. Sadəcə qiyamın mahiyyətini anlamaq gərəkdir. Qiyam kimlərinsə hakimiyyətdən getməsi və kimlərinsə hakimiyyət strukturlarına gəlməsindən daha dərin motivlərlə bağlı idi və bu məsələlərə biz sonradan toxunacağıq.Qiyamın həqiqi təşkilatçılarını Azərbaycan iqtidarında vəzifə yerdəyişmələri etmək yox, Elçibəy iqtidarının, Elçibəyin siyasi kursunun dəyişdirilməsi maraqlandırırdı.Onlar (Rusiyanın mənafeyinin icraçıları), istəsələr də bu sifarişə qarşı çıxa bilməzdilər. Nəinki daxildə hakimiyyətə can atan qüvvələr, daha artıq və həlledici olaraq Rusiya və əlbəttə, İran məhz Elçibəyin istefasını qoyurdu. Çünki bütün digər vəzifə sahiblərinin, məsələn, mənim, ya qeyri-məmurun getməsi ilə Elçibəyin siyasi kursu məhv edilə bilməzdi. Bunun üçün Elçibəyin özü devrilməli idi. Məsələ sadəcə Prezident Elçibəydə də deyildi. Söhbət Elçibəyin siyasi lider, siyasi şəxsiyyət kimi simvolizə etdiyi, təcəssüm etdirdiyi Türkçülük-Vahid Azərbaycan siyasi fəlsəfəsində, bunların dövlət siyasəti səviyyəsində həm Cənuba, həm Şimala, həm də Şərqə yayılması təhlükəsində idi, bir çoxlarına bu ideyaların hələ də absurd görünməsinə baxmayaraq, XXI əsrdə yeni geopolitik güc mərkəzinin – Türk dövlətləri toplumunun reallaşması vahiməsinin həm şimalı, həm də  cənubu bir zamanda Elçibəyin bu qovğanın önündə olmasında idi.Mütəllibov variantında olduğu kimi S.Hüseynovla da sazişə gedilməməsinin səbəbi bunun, Elçibəyin Prezident kimi qalmasını istisna etdiyi üzündən sadəcə olaraq mümkün olmamasında idi. Bunun da hadisələrdə təzahürləri yuxarıda sadalandı.Yeri gəlmişkən, S.Hüseynovun güya məhz bizim dövrümüzdə təbliğ olunub qüvvəyə çevrilməsi, yüksək vəzifələr tutması barədəki ittihamlara toxunmaq istəyirəm. Bu ittihamları tam şəkildə inkar etmək mümkün deyil, bu iradlardamüəyyən həqiqətlər  həqiqət var. Məsələn, S.Hüseynova Milli Qəhrəman adı verilməsinə necə haqq qazandırmaq olar? Mən əvvəllər bu barədə yazmışam. Onu əlavə etmək istəyirəm ki, aparat həmin təqdimatı rədd etdikdən sonra (bu barədə R.Qazıyevə mən o vaxt hazırlanan və geniş təbliğ olunan hərbi paraddan bir gün əvvəl qəti cavab vermişdim) R.Qazıyev Prezidentin yanına getmiş və paradı pozacağı ilə onu şantaj edərək fərmanı imzalatmışdı. S.Hüseynovun Qarabağ və ətraf rayonlarda Prezindentin səlahiyyətli nümayəndəsi və Baş nazirin müavini  təyin olunması məsələsinə gəldikdə isə burda bizim güddüyümüz əsas məqsəd R.Qazıyevi Müdafiə naziri vəzifəsindən uzaqlaşdırmaq üçün profilaktik tədbir olub. Ümumiyyətlə, Rəhim Qazıyev iyunun (1992) əvvəlində vəzifədən çıxarılmalı idi. Lakin Ağdərə ətrafında bizim qoşunların uğurlu əməliyyatları Prezidenti bu addımdan çəkindirdi: Ağdərə əməliyyatının müəmmalı yarımçıq dayandırılması yenidən bu məsələni gündəliyə çıxardı. Ancaq  nəzərə almaq lazımdır ki, həmin əməliyyatdan sonra R.Qazıyevin cəmiyyətdə nüfuzu xeyli artmışdı. İyunun sonu, avqust aylarında kəşfiyyat və hərbi əkskəşfiyyat məlumatlarında R.Qazıyevin ruslar tərəfindən hərbi çevrilişə təhrik edildiyi barədə müntəzəm məlumatlar daxil olurdu. Ağdərə ətrafında uğursuzluqlardan sonra Prezident yenidən onun istefasına meylləndi. Lakin aydınlaşdırıldı ki, R.Qazıyev bu təqdirdə S.Hüseynovun şəxsən ona tabe olan qüvvələrindən istifadə edə bilər. Ümumiyyətlə, artıq həmin dövrdə S.Hüseynovun bölgədəki real gücü haqqında məlumatlar toplanmağa başlamışdı. S.Hüseynovun Prezidentin yanına çağırılaraq ona həmin vəzifə təklif olunan günün səhəri R.Qazıyevin istefa fərmanı verilməli idi. Hətta həmin hadisədən sonra S.Hüseynovun Müdafiə naziri təyin olunması barədəki şayiələrin məqsədi R.Qazıyevlə onun bağlılığını laxlatmaq və istefa fərmanını (R.Qazıyevin) imzalatdırmaq ümidi ilə bağlı idi və deyim ki, bu iş nəticəsiz deyildi. Nədənsə Prezident son anda tərəddüd etdi. R.Qazıyevin rus hərbi rəhbərliyi ilə əlaqələrindən istifadə olunması xatirinə Prezidentin ona dözəcəyi məlum olduqdan sonra üstəlik Surət probleminin həlli ilə məşğul olmağa başlamağa məcbur olduq.  Əlavə olaraq deyim ki, həmin bölgədə Prezidentin səlahiyyətli nümayəndəsi və baş nazirin müavini vəzifəsi bizdən əvvəl təsis olunmuşdu. S. Hüseynov həmin vəzifəyə təyin olunan fərmanında biz Mütəllibov dövründə tərtib olunmuş əsasnaməni dəyişdirmiş, nümayəndənin səlahiyyət coğrafiyasını və hüquqlarının hüdudlarını qat-qat azaldaraq onu simvolik vəzifəyə çevirmişdik ki, bu da səbəbsiz deyildi. Ümumiyyətlə isə Surət məsələsi elə də sadə deyil və Surət problemini bizim yaratdığımız barədə tərəfdarlarımız arasında da yayılmış fikir heç də həqiqəti ifadə etmir. Hələ biz hakimiyyətə gəlməmişdən əvvəl Qarabağ ətrafındakı silahlı dəstələrin komandirlərinin bir qrupu S.Hüseynovun rəhbərliyini qəbul edərək, “Hərbi Birlik”də birləşdirilmiş  və onlara S.Hüseynova sadiqlik haqqında and içdirilibmiş. Həmin  “Hərbi Birliyin” bəyanatı, səhv etmirəmsə, 1992-ci ilin aprel ayında Qarabağa xalq yardımı Komitəsinin “Azərbaycan” qəzetində imzalarla birlikdə çap olunmuşdu. 15 maydan (1992) sonra həmin “Hərbi Birlik”də Bakıya yürüş edib S.Hüseynovu prezident elan etmək ideyası olub. Lakin S.Hüseynov “Respbulika” qəzetinə verdiyi müsahibəsində (94-cü ilin iyunu) deyir ki, guya o özü buna razılıq verməyib. Hər halda biz hakimiyyətə gələndə Qarabağ ətrafı silahlı dəstələrdə onun qorxuya əsaslanan güclü təsiri formalaşmışdı (A.Bağırova tabe olan Ağdam və M.Abdullayevə tabe olan Goranboy batalyonları, Fred Asifin dəstəsi) istisna olmaqla. Təsadüfi deyil ki, 92-ci ilin payızında R.Qazıyevin könüllü dəstələri çağırışçılarla əvəzlənməsi ilk növbədə S.Hüseynovu qeyd-şərtsiz qəbul etməyən bu iki batalyona aid oldu.) S.Hüseynovun təsir vasitəsinin əsl mənbəyinin, gizlətmək lazım deyil ki, bir sıra döyüş əməliyyatlarının taleyində mühüm rol oynayan Gəncədəki rus diviziyası rəhbərliyi ilə onun əlaqələrində olduğu barədə mənim mətbuatda “Cinayətimiz məğlubiyyətimizdir” adı ilə getmiş yazımda ətraflı danışılıb. ( Pənah Hüseynin 4 iyun Gəncə hadisələri üzrə Ali Sovetin Deputat istintaq Komissiyasına veridyi yazılı izahat nəzərdə tutulur. Fərqli məzmunlu həmin yazıdan  hissələr də  “Cinayətimiz məğlubiyyətimizdir” adı ilə 1993- cü ilin avqustunda bir sıra KİV- lərdə çap edilib. Bu yazı ilə qarışdırmamalıdır – RED)    4 iyun Gəncə hadisələrinə dair anonim müəllif tərəfindən “Təzadlar” qəzetində 95-ci ilin əvvəlində çap olunmuş “Vətən, səni kim satdı?!” məqaləsində də bir sıra mübahisəli görünən, lakin olduqca maraqlı yazıda S.Hüseynov barədə ikili qalan mətləblər açıqlanmışdı.Ümumiyyətlə, Surət bəzən qələmə verildiyi kimi təsadüfi adam olmayıb, spesifik mühitdə lider olmağa imkan verən şəxsi keyfiyyətlərə (insan taleyinə hökm vermək qətiyyəti, qəddarlıq, məkrlilik, tabeedici iradə) malikdir. Surəti Baş nazir postu zəiflətdi. Çünki H.Əliyevin məharətli manevrləri nəticəsində o öz mühitindən kənara düşərək dayaqlarını itirdi (Ümumiyyətlə, “prestupniklərin” bəlaları onlar siyasətə qoşulduqdan sonra başlayır). Surətə biz noyabr 1992-ci ildə Milli Qəhrəman adı verdik. Lakin yaddan çıxarmayaq ki, 1993- cü ilin fevralında   AXC-nin TV ilə gedən bəyanatında o xain elan edildikdən (vəzifədən çıxarıldıqdan) sonra, ay yarım ərzində Gəncədə 130 saylı hərbi hissədə itaətsizlik edərək, rəhbərliyə ultimativ təlblər verdi, respublikanın hər yerinə adamlar göndərib kömək istədi, lakin  onun ciddi-cəhdinə baxmayaraq, müdafiəsi üçün məsələn, hətta Yevlaxda belə elə bir  aksiyalar təşkil oluna bilmədi. Bumu idi onun mifik qəhrəman obrazı? O, davam gətirib, iyunda dirçəldisə, bu indiki iqtidarın bəzi nümayəndələrinin də daxil olduğu o vaxtkı siyasi müxalifətin Azərbaycan xalqına göstərdiyi “xidməti”nin nəticəsi oldu. Bizə qarşı onların bəziləri nəinki Surətlə, lap ermənilərlə də birləşməyə hazır idilər…Ardı var( Musavat.com )




Şərh yazılmayıb.

Şərh yaz.








           
MARAQLI
Maraqlı
- Sitemap - musavat son xeberler Son Xeberler - Son Xəbərlər, yeni musavat, müsavat, musavat qezeti xeberler