Musavat.az
Musavat.az




Müsavat » Xeberler» Xeber

Muxtar Kazımoğlu: “Ədebi mehkemelere reğmen,Cavid Cavid olaraq qalırdı”

03 Kasım 2016
7:56 pm


03/11/2016 [23:53]: xeber –
Məlum olduğu kimi, ötən ay bir sıra ədəbiyyat adamları tərəfindən Hüseyn Cavid ayı kimi qeyd edildi. Xüsusilə Cavid ədəbi məclisinin keçirdiyi tədbirlər oktyabr ayına öz damğasını vurdu. Keçirilən belə tədbirlərdən biri də 20 oktyabrdı Beynəlxalq Mətbuat Mərkəzində tanınmış şair-yazıçı və alim Nizami Muradoğlunun “Hüseyn Cavid” mənzum dramının müzakirəsinə həsr olunmuşdu.Müzakirələrdə bir sıra alimlərin əsərlə bağlı məruzələri dinlənilmişdir. Ən yadda qalan çıxış isə AMEA -nın müxbir üzvü, filologiya elmləri doktoru, profesor, AMEA Folklor İnstitutunun direktoru Muxtar Kazımoğluna aid idi.Muxtar Kazımoğlunun çıxışının mətnini təqdim edirik:“Əziz dostlar!Nizami Muradoğlunun “Hüseyn Cavid” dramı ilə bağlı demək istədiklərimin birincisi bundan ibarətdir ki, müzakirəsinə, təqdimatına toplaşdığımız bu əsərdə repressiya dövrünün ab-havası səciyyəvi səhnələrlə əks olunub. O dövrün ən mürəkkəb məsələlərindən biri ədəbiyyatda artıq öz sözü, öz mövqeyi olan, nisbətən təcrübəli və yaşlı sənətkarları sovet platformasına cəlb etmək idi. Bu məqsədlə həmin yazıçılara müəyyən şərait yaradılırdı.Konkret olaraq Hüseyn Caviddən danışsaq, qeyd edə bilərik ki, Cavidə xüsusi təqaüd verilirdi, Cavidin pyesləri nəinki Azərbaycanda, Qafqazın ayrı-ayrı respublikalarında, o cümlədən Orta Asiyada tamaşaya qoyulurdu. Bu faktlar sırasına xüsusi Cavid axşamının keçirilməsi, Cavidin Almaniyaya müalicəyə göndərilməsi faktlarını da əlavə etmək olar. Amma yaradılan bu şərait Hüseyn Cavidi o vaxtacan keçib gəldiyi sənət yolundan döndərə bilmədi. Lenindən, Stalindən əsərlər yazılan bir vaxtda Hüseyn Cavid Məhəmməd peyğəmbərdən, Əmir Teymurdan dramlar yazdı. Sovet ideologiyasını, Sovet hökumətinin ədəbiyyat siyasətini qəbul etməyən Cavid repressiyaya uğrayan ilk sənətkarlardan biri oldu.Xalq arasında çox geniş şöhrət qazanan, ədəbi ictimaiyyət tərəfindən çox böyük nüfuz sahibi kimi qəbul edilən Cavidi, eləcə də repressiyaya məruz qalan digər sənətkarları həbs etməmişdən qabaq gözdənsalma kampaniyası aparmaq lazım idi. Belə kampaniyanın ən çirkin vasitələrindən biri ədəbi məhkəmələr təşkil etmək idi. “Kommunist” qəzetinin təşkilatçılığı və başçılığı altında klublarda, mədəniyyət evlərində, teatr binalarında çoxlu sayda adamın iştirakı ilə keçirilən həmin ədəbi məhkəmələrdə hansı əsərlər mühakimə olunurdu? Cəlil Məmmədquluzadənin “Ölülər”, Hüseyn Cavidin “Şeyx Sənan”, “Şeyda”, Cəfər Cabbarlının “Aydın”, “Od gəlini” əsərləri.1937-ci il repressiyasına qədər Cəlil Məmmədquluzadə və Cəfər Cabbarlı artıq vəfat etmişdi. Sağ qalan Hüseyn Cavidin isə sovet platformasına heç cür yaxın gəlməyən bir sənətkar kimi nişan verilməsində ədəbi məhkəmələrlə yanaşı, ədəbi tənqid də mənfi rol oynamaqda davam edirdi. Ədəbi tənqid Hüseyn Cavidi “burjua yazıçısı” adlandırırdı, onu sovet həqiqətlərini qələmə almamaqda, xalq kütlələrinin başa düşmədiyi bir dildə yazmaqda, qəhrəmanlarını Azərbaycandan yox, başqa ölkələrdən almaqda günahlandırırdı. Hüseyn Cavid isə Hüseyn Cavid olaraq qalırdı – öz düşündüyünü, öz məsləkinə, əqidəsinə uyğun olanı yazırdı.Sözümün canı odur ki, sovet ədəbi mühitinin tələbləri qarşısında Hüseyn Cavidin öz mövqeyini dəyişməməsi, üslubuna və mövzularına sadiq qalması dramda Nizami Muradoğlunu düşündürən əsas məsələlərdən biridir. Nizami Muradoğlunu bir müəllif kimi narahat edən başqa bir məsələ cavan yazıçıların Hüseyn Cavidə, onun ədəbi mövqeyinə münasibəti məsələsidir.Şübhə yoxdur ki, cavan yazıçılar: Səməd Vurğun, Mikayıl Müşfiq, Süleyman Rüstəm, Rəsul Rza sovet platformasını dərhal qəbul etmişdilər, sovet quruluşunu tərənnüm edən əsərlər yazmışdılar və yazırdılar. Cavan yazıçıların “proletkultçuluq” deyilən ideologiya ilə “anlaşılmazlığı” nadir hallarda baş verirdi.Belə nadir hallardan biri Mikayıl Müşfiqin “səni istəmir proletar” kimi cəfəng (və son dərəcə zərərli) şüar müqabilində özünün məşhur “Oxu, tar” şeirini yazmasıdır. Görünür, bu cür “anlaşılmazlıq” məqamları Mikayıl Müşfiqin də Hüseyn Cavid və Əhməd Cavadla eyni vaxtda həbs edilməsinin başlıca səbəbi olub.O ki qaldı həbs edilməyən cavanlara, bu yazıçıların vəziyyəti heç də yaxşı deyildi.Onlar həbs edilən qələm yoldaşlarının əleyhinə çıxışlar etmək, yazılar yazmaq, ifadələr vermək məcburiyyətində idilər. Təqdirəlayiq cəhətdir ki, Nizami Muradoğlu onları ittiham etmək yox, başa düşmək, onların taleyindəki bu acınacaqlı məqamı məhz ürəkağrıdan bir məqam kimi oxucu və tamaşaçıya çatdırmaq yolunu tutur.“Hüseyn Cavid” mənzum dramının maraqlı və təsirli səhnələrindən danışarkən həbsxana həyatını əks etdirən səhnələri xüsusi qeyd etmək lazım gəlir. Bu səhnələrdə Nizami Muradoğlu Hüseyn Cavid, Əhməd Cavad və Mikayıl Müşfiqin timsalında yazıçı şəxsiyyəti məsələsini diqqət mərkəzinə çəkir. Müəllif təsirli detallarla göstərir ki, həbsxana şəraiti, həbsxanadakı müxtəlif təzyiq vasitələri sənətkar şəxsiyyətinin bütövlüyünü poza bilmir.Nizami Muradoğlu şair olmaqla bərabər, həm də tədqiqatçı-alimdir. O, bir ədəbiyyatşünas kimi folklorun və yazılı ədəbiyyatın müxtəlif məsələlərini ardıcıl olaraq araşdırır və bu araşdırmalarını məqalələr, monoqrafiyalar şəklində çap etdirir. Şübhə yoxdur ki, onun bədii yaradıcılığına elmi araşdırmalarının müsbət təsiri vardır. Azərbaycan ədəbiyyatına, o cümlədən Hüseyn Cavid irsinə yaxından bələd olması Nizami Muradoğluna bu əsəri yazmağa yaxından kömək edib.Elmi araşdırmaların bu əsərin yazılmasına müsbət təsirini və yaxın köməyini mən, ilk növbədə, obyektiv müəllif mövqeyinə nail olmaqda, yaxın dövrün hadisələrinə birtərəfli yanaşmamaqda görürəm.Nizami Muradoğluna yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzulayıram”.


mənbə : moderator.az



Şərh yazılmayıb.

Şərh yaz.








           
MARAQLI
Maraqlı
- Sitemap BIST 100 endeksi, günün ilk yarısında yüzde 0,59 değer kazanarak sürekli müzayede işlemlerine verilen araya 77.242,79 puan ile girmişti.Sürekli müzayede işlemlerinin tekrar başlamasının ardından yükseliş eğilimini sürdüren endeks, şu dakikalarda yüzde 0,66 artışla 77.300 seviyelerinde bulunuyor. Analistler, öğleden sonra ABD'de başta fabrika ve dayanıklı mal siparişleri olmak üzere açıklanacak verilerin takip edileceğini belirterek, BIST 100 endeksinin 77.800 seviyesinin direnç, 76.000 seviyesinin destek konumunda olduğunu kaydediyor.Spot altının ons fiyatı yüzde 0.2 değer kaybederek bugün güne 1,237.65 dolardan işlem görerek başladı. Havalimanının batısında yer alan ve Gizlani Askeri Üssü'nde de tamamen kontrol sağlandı.Doğu cephesinden ilerleyen federal polis güçleri ve özel kuvvetler askerleri, havalimanı yakınındaki Elbu Seyf köyünü hafta başında terör örgütünden geri almıştı.Güney cephesinden ilerleyerek geçen yıl kentin tamamen kuşatılmasını sağlayan İran destekli Şii milisler Haşdi Şabi grubu da batı cephesinden ilk saldırıyı Çarşamba günü başlatmıştı. Telafer çevresindeki köylerde yoğun çatışma var.Bu arada Musul’un batısından ilk tahliye haberi geldi. El-Memum bölgesinden DEAŞ'ın kalkan olarak kullanmak için alıkoyduğu bin 508 kişi tahliye edildi. -Irak Göç ve Göçmenler Bakanlığınca kentin batısından tahliye edilen bin 508 kişilik ilk grup, Kayyara kasabasındaki kamplara yerleştirildi.Kapalıçarşı altın fiyatlarına göre çeyrek altın fiyatı bugün 192 lira, altın gram fiyatı ise 117 lira seviyesinde.Altın fiyatları ABD'den açıklanan pozitif verilerin ardından yatırımcıların riskli varlıklara geri dönüş yapmasıyla beraber dün geriledi. Spot altının ons fiyatı yüzde 0.2 değer kaybederek 1,237.65 dolardan işlem görürken, dün yüzde 0.7 değer kazanmıştı.KAPALIÇARŞI ALTIN FİYATLARIİstanbul Kapalıçarşı'da 24 ayar külçe altının gram satış fiyatı 116,75 lira, Cumhuriyet altınının satış fiyatı ise 780,00 lira oldu.Bu yıla en hızlı başlayan yatırım aracı altın oldu. 3 yıl yatırımcısına kaybettiren altın, Aralık ayında başladığı yükselişi bu yıl hızlandırdı. Peki altın fiyatları 3 yıllık kayıbın ardından nasıl yükselişe geçti? Altın fiyatları neden yükseliyor? Altın yorumlarını aşağıdaki playerdan izleyebilirsiniz.Analistler, bugün ABD'de açıklanacak ADP istihdam raporunun altın fiyatları üzerinde etkili olabileceğini belirterek, teknik olarak altının onsunda 1.210 doların destek, 1.250 - 1.255 dolar bandının ise önemli direnç seviyeleri olarak takip edileceğini kaydediyor. Altının gram fiyatında ise 116 seviyesinin izleneceğini dile getiren analistler, bu seviyenin altında kalınması durumunda düşüşün ivme kazanabileceğini, olası yükselişlerde ise 118 direncinin gündeme gelebileceğini tahmin ediyor.çarşambaAnalizciler, ABD'de üretimin azalacağına ve OPEC ile OPEC dışı üreticilerin birlikte kararlar alabileceğine ilişkin beklentilerin petrol fiyatlarında yukarı yönlü hareketleri destekleyen ana etkenler olduğunu ifade ediyor.günü 39 dolar sınırına yükselen Brent petrolün varil fiyatı, haftanın ilk işlem gününde 39,47 dolara kadar yükseldikten sonra şu dakikalarda 39,11 dolar seviyelerinden işlem görüyor. Brent petrol son olarak 11 Aralık 2015 tarihinde 39,71 dolara kadar yükselmişti.Avrupa'da tarafında ise piyasalar bu hafta Avrupa Merkez Bankası (AMB) faiz kararı ve Euro Bölgesi büyüme verisini bekliyor. Analistler, 10 Mart’taki AMB toplantısında alınacak yeni önlemlere yönelik beklentilerin arttığını belirtiyor. Bugün İuro Bölgesi'nde Sentix yatırımcı güveni açıklanacak. Cuma günü Almanya'da DAX 30 endeksi yüzde 0,74, Fransa'da CAC 40 endeksi yüzde 0,92 ve İngiltere'de FTSE 100 endeksi yüzde 1,13 prim yaptı.Amerika'da BÜYÜME HEDEFİ REVİZE EDİLDİAsya'da hafta sonu gerçekleşen Çin Ulusal Kongresi'nin yıllık toplantısında ülkenin büyüme hedefinin yüzde 7 civarından yüzde 6,5 - 7,0 aralığına düşürüldüğü kaydedildi. Çin'deki gelişmeler sonrasında Şanghay bileşik endeksi şu dakikalarda yüzde 0,32 yükseldi. Japonya'da Nikkei 225 endeksi ise yüzde 0,61 düşüşle 16.911,32 puandan kapandı.Analizciler, bu hafta yurt içinde sanayi üretimi ve ödemeler dengesi verilerinin izleneceğini, yurt dışında ise AMB toplantısı ve ABD verilerinin takip edileceğini dile getiriyor.Teknik açıdan BIST 100 endeksinin 77.800 seviyesinin direnç konumunda olduğunu aktaran analistler, 76.300 ve 75.500 seviyelerinin destek olarak öne çıktığını vurguluyor. musavat son xeberler Son Xeberler - Son Xəbərlər, yeni musavat, müsavat, musavat qezeti xeberler