Musavat.az
Musavat.az




Müsavat » Xeberler» Xeber

Lev Tolstoyun yaxın dostu olan azerbaycanlı jurnalist -TARİX

05 Temmuz 2016

1:28 pm


05/07/2016 [17:26]: xeber –
sayt saytı 22 iyul Mətbuat günü münasibətilə hər gün bir mətbuat klassikini təqdim edəcək. Xoşbəxtlikdə Mirzə Cəlili, Əli bəy Hüseynzadə, Əhməd Ağaoğlunu, Üzeyir bəyi Haqverdiyevi və ən nəhayət milli mətbuatın yaradıcısı olan Həsən bəy Zərdabini hamımız tanıyırıq. Mətbuat gününə qədər təqdim edəcəklərimiz isə nisbətən kölgədə qalan mətbuat klassiklərimizdir. İlk olaraq Azərbaycan maarifçilik məktəbinin öncüllərindən olan sultan Məcid Qənizadə haqqında danışacağıq:XIX əsrdə Azərbaycan maarifçilik cərəyanını inkişaf etdirən şəxslərdən biri də Sultan Məcid əfəndi olub. Sultan Məcid əfəndi XIX əsrin sonu-XX əsrin əvvəllərindəki ziyalıların bəzilərindən  fərqli olaraq çoxşaxəli fəaliyyəti ilə seçilib. Bu sahələr arasında –yazıçı, pedaqoq,  ədəbi tənqidçi, maarif xadimi, tərcüməçi, lüğət və ensiklopediya mütəxəssisi kimi intellektual sahələr mövcuddur.  Sultan Məcidi çəkinmədən Azərbaycanın ilk təhsil mütəxəssisi saymaq olar.  Sultan Məcidin atası tacir idi. Şamaxının sayılıb-seçilən ziyalılarından olub.  Elmə, maarifə böyük marağı olduğundan oğluna da ilk müəllimliyi  özü edib. O, əvvəlcə övladına yazıb-oxumaq öyrədib, sonra da onu şəhərdəki müxtəlif məktəblərdə oxutdurub, bir neçə dilin öyrədilməsinə nail olub. Rus dilini mükəmməl bildiyindən Sultan Məcid Qənizadə 1883-cü ildə Tiflisdəki Aleksandrovski Müəllimlər İnstitutuna daxil olub. O vaxt müsəlmanların şəhər məktəblərində müəllim işləməsi çar hökuməti tərəfindən qadağan edildiyindən Sultan Məcid Qənizadə tələbə dostu və gələcəkdə yaxın silahdaşı olacaq Həbib bəy Mahmudbəyovla birlikdə kənd məktəblərinə təyin edilib. Bu haqsızlıqla razılaşmayan hər iki dost Bakıya gələrək 1887-ci ildə “Rus-Azərbaycan məktəbi” adlı ibtidai təhsil ocağının yaradılmasına nail olublar.Onun hazırladığı bir sıra lüğətlər bu sahədə ilkin addımlardan sayıla bilər. “Lüğəti-rusi və türki”, “Samouçitel tatarskoqo yazıka” və başqa kitabları buna misal göstərmək olar.Sultan Məcid Qənizadə bir müddət Qori Müəllimlər Seminariyasında, sovet hakimiyyəti illərində isə respublikanın Xalq Maarif Komissarlığında çalışıb, müxtəlif elmi cəmiyyətlərin, komissiyaların üzvü olur. Azərbaycan müəllimləri arasında böyük hörmətə və nüfuza malik olan bu qocaman maarif xadiminə hamı ehtiramla “Mirzə Məcid” deyə müraciət edirmiş.Ədəbiyyatşünas alim Abbas Zamanov yazırdı: “Rus dramaturgiyasını ilk dəfə səhnəmizə gətirmək şərəfi də Sultan Məcid Qənizadəyə müyəssər olur. 1894-cü ildə o, Lev Tolstoyun  “Əvvəlinci şərabçı” pyesini tərcümə edib, həmin ilin may ayında Bakıda tamaşaya qoyur ki, bu da Azərbaycan səhnəsi tarixinə rus dramaturgiyasının ilk tamaşası kimi daxil olur”. O da məlumdur ki, Sultan Məcidlə Lev Tolstoy məktublaşırmışlar.Sultan Məcid Qənizadənin XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində qaldırdığı problemlər sonradan klassik jurnalistlərimizin əsas mövzu bazası oldu. Mirzə Məcid milli birlik, mənəvi dirilik, maarif, insan, qadın hüquqları kimi prioritet məsələləri yorulmadan işıqlandıran şəxslərdən olub. 3 əsrin qəzeti sayılan “Kaspi”də onun bu problemlərdən bəhs edən rusca məqalələri çıxıb. Lakin bir məsələ öz qüvvəsində qalır: Sultan Məcid üçün mətbuat hər zaman ikinci planda qaldı. Belə ki, onun bütün ruhu, qanı maarif idi. Bütün həyatını ancaq buna həsr etsə də, mətbuatı maarifin təbliğat bürosu kimi görsə də, Sultan Məcid Qənizadənin adı Azərbaycan mətbuat tarixinə düşdü. Çünki o, dövrün demək olar ki, bütün mətbu orqanlarında – “Ziya”, “Kaspi”, “Dəbistan”, “Molla Nəsrəddin” həmçinin Cumhuriyyət dövrünün əsas qəzetlərində çıxış etdi.Elmin Nuri




Şərh yazılmayıb.

Şərh yaz.








           
MARAQLI
Maraqlı
- Sitemap - musavat son xeberler Son Xeberler - Son Xəbərlər, yeni musavat, müsavat, musavat qezeti xeberler