Musavat.az
Musavat.az




Müsavat » Xeberler» Xeber

Keçmişe ve ya geleceye getmek mümkündürmu…?

23 Temmuz 2016

6:48 am


23/07/2016 [10:46]: xeber –
Gündəlik istifadə etdiyimiz zaman anlayisi dünyada ən çətin izah olunan anlayışlardan biridir. Ərəb dilindən bizə keçən bu anlayış barədə  çoxlu fəlsəfi məktəblər öz nəzəriyyələrini irəli sürüblər. Nədir zaman? Zaman bizim üçün var,  yoxsa bizdən asılı olmayaraq mövcuddur? Zaman haradan başlayıb və nə vaxt bitəcək? Keçmişə və ya gələcəyə getmək mümkündürmu?  Zaman ilə çox vaxt bir işlədilən an sözünün  özü çox qeyri-adidir. Qeyri-adiliyi ondan ibarətdirki,indiki hər vəziyyət eyni vaxtda keçmişin sonu və indinin başlanğıcıdır, Hər bir “indi”,  mövcud olan,  meydana gələn kimi də keçmiş olur .Zaman haqqında filosofların bəzi fikirləri ilə tanış olaq.  Platon deyirdi, dünya bir xaos idi və Yaradan bu xaosdan kosmos( düzən)  yaratdı.  Aristotel isə zaman ancaq bizim ağlımızdadır, onun  göstəricisi hərəkətdir deyirdi.  Hərəkət , dəyişmələr sürətlə cərəyan edir və biz bunu zaman olaraq qəbul edirik.  Axı hərəkət dayana bilər , amma zaman dayanmır, davam edir. Bu irada isə o , hərəkətin olmaması sükünətdir və sükunətdə zamanın bir forması kimi  izah verib. Müqəddəs Avqustin zamanın hansı vaxtdan başlaması məsələsini özünəməxsus şəkildə belə ifadə edib. Allah dünyanı yaratmamışdan əvvəl heçnə yox idi və zamanda ola bilməzdi. Dünya var olduqdan sonra zaman yarandı. Ondan əvvəl nə olması mənasızdır. Çunki heçnə yox idi.  Bir çox filosoflar ümumiyyətlə indiki zamanın olmadığını sübut etməyə çalışıblar. Məsələn J.B. Sartr göstərirdiki , zamanın üç əsas “ ünsürünü” –keçmiş , indi və gələcəyi əldə edilən məlumatların sadə yığımı kimi nəzərdən keçirmək olmaz. Əks halda lap əvvəldən biz paradoksla qarşılaşırıq. Keçmiş artıq yoxdur , gələcək hələ yoxdur , onda indiki zaman isə hamıya məlumdurki , tamamilə yoxdur. İndiki zaman o vaxt olarki tam nöqtə kimi əvvəli və axırı olsun. Zaman axıb gedər, buna heç bir təsirimiz yoxdur deyən modern fizikanın banisi İsaak Nyutondan fərqli olaraq Eynşteyn zamanın fərqli sürətlərdə fərqli axa bilməsini dedi. Termodinamikanın ikinci qanuna görə kainatda enerji ehtiyyatı tükənir və dünya dönmədən özünün “ istilik ölümünə” yaxınlaşır. Kainatda baş verənləri geri döndərmək olmaz .(Nyuton) Zaman haqqında ən geniş elmi nəzəriyyə Albert Eynşteynin nisbilik nəzəriyyəsi hesab olunur. Məhşur əkizlər paradoksuda deyilir ki, əkizlərdən biri işıq sürətinə yaxın bir sürətlə kosmosa uçsa , geri dönən zaman qardaşını artıq qocalmış vəziyyətdə görəcək. Bunun səbəbi , yüksək sürətlərdə zamanın yavaş axmasıdır Günəşdən yer səthinə gəlib çatan şualar 8 dəqiqəyə gəlir və bu 8 dəqiqə bizim bildiyimiz 1 dəqiqəsi 60 saniyə olan dəqiqə deyil. Sadə dildə izah etsək , Əgər Günəşdən yer səthinə gələn işıq deyil, insan olsaydı , o,  Günəşdən çıxdığı anda onun üçün 8 dəqiqə keçən zaman yerdəki insanlar üçün illər demək olacaq. Bu baxımından səmalardakı gördüyümüz ulduzlar , milyon və yaxud milyad illər bundan əvvəki ulduzlardır. Onların işığı bizə milyon il ərzində gəlib çatdığı üçün biz onların ancaq işığı çıxdığı andakı halın görə bilirik. Belə demək mümkündür ki , səma başdan başa keçmiş varlıqlar ilə doludur , ən azı bizə ən yaxın olan Günəşi biz 8 dəqiqə əvvəlki vəziyyətin görürük. Eynşteynin nisbilik nəzəriyyəsində gələcəyə və yaxud keçmişə getməyin mümkün olması məsələsinə aydınlıq gətirilir. Beləki , insan işıq sürətinə bənzər bir sürət yığıb kosmosa hərəkət etsə geri dönəndə tamamilə yeni bir zamana ,getdiyi illərdən sonrakı zamana düşəcəkdir. Geri qayıtması isə çox çətindir.  Eynştyenə görə keçmiş olub getmiş deyil , gələcəkdə olacaq deyil . Hər ikisi eyni zaman bölümündə mövcuddur. Meydana gəlmiş və gələcək olan hər şey əslində var deməkdir. Keçmişə getmək mümkündürsə məhşur “ baba paradoksu” meydana çıxır. Keçmişə gedən bir insan , keçmişdə öz babasını öldürsə demək ki , doğulmayacaq. Doğulmayacaqsa bəs babasın öldürən kimdir? Bu paradoksu əsas tutsaq gələcəyə getməyin qeyri-mümkün olmasını  deyə bilərik. Amma bəzi elm adamları bu hadisə baş verərsə insanın taleyi tamam başqa cür yazıla bilər deyə qeyd etmiş , əslində paralel talelər olduğunu sübut etməyə çalışmışlar. Əgər keçmişə getmək mümkündürsə bəs niyə gələcəkdən gələnləri görmürük? Bəzi araşdırmaçılar bizim uçan boşqab dediyimiz naməlum obyektlərin əslində hansısa uzaq planetlərdən gələnlər yox , məhz gələcəkdən gələnlərin olduğunu söyləyirlər. Hansısa bir zaman bölümündə  üstün  texnika kəşf edilmiş ola bilər.  Ən maraqlı hadisələrdən biri  Rusiyanın Sankt-Peterburq şəhərində arxeoloji qazıntılar nəticəsində tapılmış mamontun alnında olan güllə izidir. Güllə izinin milyon illər öncə heyvanın alnında necə peyda olması olduqca maraqlıdır. Bunun keçmişdə mamont ovuna çıxmış “ gələcək adamların”  işi ola biləcəyi ehtimalı var.İtmiş Malayziya təyyarəsi hadisəsi oxucularda şok yarada biləcək hadisələrdən biridir. Bildiyimiz kimi 2-3 il əvvəl Malayziyadan Pekin şəhərinə yola düşən təyyarə gözlənilmədən radarlardan itmiş və hələ də dəqiq yeri məlum deyildir. Xatırladaq ki, təyyarədə 227 sərnişin varidi.Qədim  Hind vedalarında belə bir yazıya rast gəlirik. “Naməlum uçan dəmir quş və  qarnında 227 adam tapıldı.” Təyyarənin necə keçmişə getməsi çox maraqlı bir iddia kimi irəli sürülülüb. Qurani-Kərimdə nisbilik nəzəriyyəsi ilə bağlı ayələrə nəzər salaq. “…Rəbbinin yanında olan bir gün sizin saydığınızın min ili kimidir!” (Həcc surəsi, 47)“O, göydən yerə qədər olan bütün işləri idarə edir. Sonra da (bu işlər) sizin saydığınız (illərdən) min ilə bərabər olan bir gündə Ona doğru yüksəlir.” (Səcdə surəsi, 5)“Mələklər və Ruh (Cəbrail) Ona müddəti əlli min ilə bərabər bir gün ərzində qalxırlar.” (Məaric surəsi, 4) Osman Eminov




Şərh yazılmayıb.

Şərh yaz.








           
MARAQLI
Maraqlı
- Sitemap - musavat son xeberler Son Xeberler - Son Xəbərlər, yeni musavat, müsavat, musavat qezeti xeberler