Musavat.az
Musavat.az




Müsavat » Xeberler» Xeber

“Dersliklerle bağlı real sehvlerin olduğunu heç kim inkar etmir”

15 Temmuz 2016

6:16 am


15/07/2016 [10:14]: xeber –
Hər il olduğu kimi, bu il də dərsliklərlə bağlı problemlər aktuallığını qoruyub saxlayır. Son olaraq da təhsil naziri Mikayıl Cabbarovla İmtahan Mərkəzinin Direktorlar Şurasının sədri Məleykə Abbaszadə arasında gərginlik yaşanması bu məsələni daha da aktuallaşdırıb. Çünki buradakı mübahisəyə də səbəb sırf dərsliklər və bununla bağlı İmtahan Mərkəzinə verilən kobud cavablarla bağlıdır. Dərsliklərlə bağlı söyləntilərə və iddialara daha dəqiqliyi ilə cavab tapmaq üçün suallarımızı Təhsil Nazirliyinin Təhsil resursları şöbəsinin müdiri Elvin Rüstəmova ünvanladıq.- Dərsliklərdəki səhvlər hər il müzakirə mövzusu olsa da çıxış yolu tapılmır. Dərsliklərdə bu qədər səhvlərin olması nə ilə bağlıdır?- Əvvəlcə dərsliklərin necə ərsəyə gəlməsi barədə məlumat vermək istərdim. Dərslik deyəndə biz məktəblərdə istifadə edilən əsas tədris resurslarını nəzərdə tuturuq. Çünki dərsliklər və dərs vəsaitləri çoxdur. Məktəbdə istifadə olunan dərslikdən danışırıqsa, bilməliyik ki, Təhsil Nazirliyi həmin dərslikləri müsabiqə yolu ilə nəşriyyat-poliqrafiya müəssisələrindən satın alır və məktəblərdə şagirdlərin istifadəsinə verir. Bu müsabiqəyə müxtəlif nəşriyyatlar öz müəllif heyəti ilə qoşulur və onlar dərslik hazırlayıb müsabiqəyə təqdim edirlər. Müsabiqədə neçə dərslik təqdim olunursa, onlar müsabiqənin qaydalarına əsasən qiymətləndirilir. Dərsliklərin qiymətləndirilmə prosesi Dərslikləri Qiymətləndirmə Şurası tərəfindən təşkil olunur. Bu qurum elm adamları, metodistlər və yüksək səviyyəli mütəxəssislərdən təşkil olunur. Ən yüksək keyfiyyətə malik dərslik seçilir və bu dərslik onu müsabiqəyə təqdim etmiş təşkilatdan müqavilə ilə satın alınır. Sonra bu dərsliklər qiymətləndirmə zamanı verilən müxtəlif rəylər əsasında təkmilləşdirilir. Biz bu ildən dərslikləri tam məzmunu ilə ilk səhifəsindən sonuncu səhifəsinə kimi sayta qoyuruq ki, bütün ictimaiyyət öz fikrini bildirsin.Dərslik təkmilləşdirildikdən sonra şagirdlərin sayına uyğun olaraq çap edilir və məktəblilərin istifadəsinə verilir. Dərsliklər məktəblərə verildikdən sonra, yəni sentyabr ayından sonra oradakı səhvlərlə bağlı müzakirələr başlayır. Ancaq dərsliklərlə bağlı sosial şəbəkələrdə, KİV-lərdə səhv kimi qələmə verilən faktlar da əslində həmişə öz təsdiqini tapmır. Məsələn, bir çox hallarda səhvlər kimi qələmə verilən faktlar dərsliklərdə yox, hansısa başqa kitablarda olur. Kimsə əlavə oxu üçün kitab və ya hansısa test kitabçası yazıb satışa çıxarır. Və həmin kitablarda hansısa səhvi görənlər elə bilir ki, bu, dərslikdə olan səhvdir. Məktəblərdə istifadə olunan dərsliklərin titul səhifəsində “Təhsil Nazirliyi tərəfindən təsdiq edilmişdir” sözləri yazılır və əmrin tarixi, nömrəsi qeyd olunur.Bir çox hallarda isə dərsliklərdə səhv kimi qələmə verilən faktlar elmi əsası olan, lakin mentalitet baxımından qəbul etmədiyimiz həssas məqamlar olur. Belə hallar olanda biz onu müzakirəyə çıxarırıq. Mütəxəssislər deyir ki, bu doğrudur, amma müəyyən insanlar düşünür ki, bu fakt uşaqlara öyrədilə bilməz. Bəzən isə səhv kimi qəbul edilən məsələni araşdırıb görürük ki, kitabı yazan müəllif onu elmi mənbəyə əsaslanaraq yazıb. Bunu səhv kimi təqdim edənlər isə başqa bir elmi mənbəyə istinadən ona səhv olduğunu deyir. Bu zaman elmi mənbələrin arasında uyğunsuzluqlar, təzadlar olduğunu görürük. Bu baxımdan “səhv” deyilən məsələlərə nisbi mənada yanaşılmalıdır.Təbii ki, dərsliklərdə real səhvlərin də olduğunu heç kim inkar etmir. Belə səhvləri dərslikləri təkrar çap edəndə düzətdiririk. Bu hallar ən inkişaf etmiş ölkələrin dərsliklərində istisna olunmur.- Dərsliklərin müəlliflərini nəşriyyat özü təyin edir. Bir sıra təhsil mütəxəssisləri isə bu müəlliflərin əksəriyyətinin təhsil elmətə uyğundur?- Artıq qeyd etdiyim kimi,indən, pedaqogikadan anlayışlarının olmadığını deyirlər. Bu nə dərəcədə  həqiq Təhsil Nazirliyi dərsliklərin alınması üçün müsabiqə keçirir. Müsabiqədə ən yüksək keyfiyyətə malik dərslik seçilir. Alınan dərslik ən yüksək keyfiyyətli dərslikdirsə, onu yazanların kim olması ikinci dərəcəli məsələyə çevrilir. Lakin sualınıza cavab olaraq, onu bildirim ki, müəlliflər nəşriyyata işə götürülərkən və müəllifliyə kimisə seçərkən onların ali təhsil diplomu tələb olunur. Diplomsuz işə götürmə mümkün olmursa, deməli, həmin müəlliflər müvafiq ixtisas üzrə ali təhsilə malik mütəxəssislərdir. Lakin bir daha vurğulamaq istəyirəm ki, əsas son məhsulun, yəni dərsliyin keyfiyyətidir.- Dərs yükü ilə proqram uyğun gəlmədiyi və şagirdlərin bu proqramı 9 ay müddətində qavraya bilmədiyi də səslənən fikirlər arasındadır. Təhsil proqramını bir az sadələşdirmək olmazmı?“Cəmiyyətdə səslənən hər fikir həqiqət deyil”- Dərsliklər təhsil proqramları (fənn kurikulumları) və standartlar əsasında yazılır. Müasir təhsil proqramları isə artıq mövzular toplusu deyil. Təhsil proqramlarımız bilik və bacarıqları müəyyənləşdirir. Misal üçün, təhsil proqramında deyilir ki, 1-ci sinfin şagirdi 1-ci sinfin sonunda 20-yə qədər düzünə və geriyə saymağı bacarmalıdır. Artıq o müəllifin yaradıcılığı məsələsidir ki, bu dərslikdə o bacarığı şagirdə mənimsətmək üçün nələrdən və necə istifadə edəcək. Lakin bir şey dəyişməzdir, ilin sonuna şagird üçün tələb olunan və gözlənilən bacarıq (standart) mənimsənilməlidir. Bu baxımdan da dərslik müəllifləri təhsil proqramının tələblərini yerinə yetirmək şərti ilə dərslikləri yazırlar. Bir şeyi də qeyd etmək istərdim ki, bu gün bizim tədris sistemimizdə vahid dərslik və müxtəlif səviyyəli (zəif, orta, yüksək bacarığa sahib) şagirdlər var. Dərsliklər əsasən orta statistik şagirdə hesablanmış olur ki, geridə qalan şagirdləri önə çəkmək mexanizminə malik olsun. Daha irəlidə gedən şagirdlərlə isə işləmək mexanizmini müəllimlər özləri təyin edirlər. Dərslik tək olduğu üçün orta statistik şagird səviyyəsində yazılır. Zəif oxuyan şagirdlərə də bu, çox çətin gəlir. Bizə elə bir elmi tədqiqat nəticəsi məlum deyil ki, sübut etsin ki, dərsliklərdə yazılanlar orta şagird səviyyəsini, yaxud təhsil proqramında nəzərdə tutulan bilik və bacarıq tələblərinin səviyyəsini aşır. Cəmiyyətdə fikrilər müxtəlif ola bilər. Lakin bu, o demək deyil ki, bütün səslənən fikirlər həqiqətdir. Lakin ən başlıcası odur ki, təhsilə, dərsliyə həmişə diqqət olsun və hərə öz biliyindən çıxış edərək bunu müzakirə etsin. Əgər təhsil məsələlərinə bələd olmayan insan da təhsil haqqında danışırsa, bu, müsbət haldır. Təhsil Nazirliyi olaraq bizim marağımız ondadır ki, təhsil hamını maraqlandırsın. Təhsilimiz nə qədər çox müzakirə edilsə, bir o qədər də inkişaf edəcək.- 1 fənn üzrə bir neçə kitab, iş dəftəri, test kitabçası və sairə var. Üstəlik şagirdlər BSQ VƏ KSQ zamanı da əlavə testlərin sürətini çıxartmalı olurlar. Bu da valideynlərin narazılığına səbəb olur. Bu çeşid çoxluğu nəyə əsaslanıb?- Təhsil proqramlarında hər bir sinif üçün gözlənilən nəticələr var. Gözlənilən nəticələri həyata keçirmək üçün Təhsil Nazirliyi minimal resursları verir. Minimal tədris resursları dərslik və müəllim üçün metodik vəsaitdir. Bu ikisi kifayət edir ki, təhsil proqramında nəzərdə tutulan nailiyyətlər əldə olunsun. Lakin hər bir insan istəyir ki, daha zəngin təhsil alsın. Əgər kimsə uşağının əlavə bilik almasını istəyirsə, digər resurslardan istifadə edə bilər. Yəni bu, könüllülük əsasındadır. Resurslar nə qədər zəngin olsa, təhsil də bir o qədər zəngin olacaq. Şagirdlər də fərqli olur. Bəziləri orta səviyyədə yazılan dərsliyin məzmununu çətinliklə qavrayır. Bəziləri isə daha inkişaf etmiş uşaqlardır və valideynləri istəyir ki, onunla əlavə resurslarla iş aparılsın.- Uşaqların çantası olduqca ağırdır. Bu kitabların çoxluğu, çəkisi yoxsa dərs yükü ilə əlaqəlidir?- Şagirdlərin çantası əslində o qədər də ağır deyil. Səhv etmirəmsə, bir dərslik 180-200 qramdır. Biz bir dəfə ibtidai sinif şagirdinin dərsliklərini çəkdik, onun ağırlığı ibtidai sinif şagirdinin səviyyəsinə uyğundur. Lakin o da həqiqətdir ki, biz çantalara baxanda orada dərsliklərdən əlavə, xeyli sayda başqa əşyaların olduğunu görürük.- Kurikulum sistemi özünü doğrultdumu?- Kurikulum sistemi deyilən bir şey yoxdur. Ənənəvi təhsil proqramına indi “kurikulum” deyirik. Kurikulum məzmunu dəyişilmiş təhsil proqramıdır. Sadə misalla izah etməyə çalışım. Əvvəlki təhsil proqramında, məsələn, yazılırdı ki, Səməd Vurğunun filan əsəri keçilməlidir və buna 2 saat verilir. Əvvəlki proqramda müəyyənləşdirmək çətin idi ki, bu 2 saatda Səməd Vurğunun əsərini keçdikdən sonra şagird hansı bacarığa yiyələnəcək. O, dinlədiyi nitqi və ya oxuduğu mətni şərh etməyi bacaracaqmı? Amma indi “2 saat Səməd Vurğunun filan əsəri keçirilməlidir”, əvəzinə yazılır ki, şagird dinlədiyi nitqi şərh etməyi bacarmalıdır. Yəni şagirddən gözlənilən bacarıqlar, nəticələr  müəyyənləşdirilir.- Təhsil naziri Mikayıl Cabbarovla Dövlət İmtahan Mərkəzinin Direktorlar Şurasının sədri Məleykə Abbaszadə arasında yaşanan gərginlik haqda nə deyə bilərsiz?- Bizim aramızda siz dediyiniz formada heç bir gərginlik yoxdur. Dövlət İmtahan Mərkəzi dərsliklərin monitorinqi ilə məşğuldur. Monitorinq apardıqdan sonra onlar yekun rəyləri təqdim edirlər. Yekun rəylərə də Təhsil Nazirliyi yox, həmin dərsliklərin müəllifləri cavab verirlər. Burada Təhsil Nazirliyindən söhbət getmir. Təhsil Nazirliyi dərslik siyasətini həyata keçirən bir qurumdur. Təhsil Nazirliyinin işçiləri də məmurlardır. Onlar dərslik siyasətini, qayda-qanunları düşünürlər ki, necə edək ki, təhsilin keyfiyyəti qalxsın. Biz dərslik yazmırıq. Dövlət İmtahan Mərkəzi də dərsliklərə rəy verəndə, bu rəylər həmin dərsliyi hazırlayan nəşriyyatlara gedir və onlar da cavab verirlər. Dövlət İmtahan Mərkəzi həmin müəlliflərin cavablarını sayta qoyanda Təhsil Nazirliyinin cavabı kimi təqdim edib. Anlaşılmazlıq da buradan başlayıb. Artıq Dövlət İmtahan Mərkəzi bu anlaşılmazlığı aradan qaldırıb.Yuxarıda qeyd etdiyim kimi, biz dərslikləri sayta qoyuruq və ictimai müzakirəyə çıxarırıq. Dərsliklərə dair 1544-ə yaxın ictimai rəy almışıq. Biz dərsliklərin ictimai müzakirəsində daha çox rəy alacağımızı gözləyirdik. Bu məsələdə passivlik var və yalnız dərsliklər istifadəyə veriləndən sonra hər kəs fikir bildirməyə başlayır. Dərsliklərlə bağlı nə qədər çox rəy olsa, bir o qədər yaxşıdır. Bu, müəlliflərə dərslikləri təkmilləşdirməkdə çox kömək edər. Amma bu, o demək deyil ki, hər fikir mütləq olaraq doğrudur və nəzərə alınmalıdır. Dərsliyə irad və təkliflərin çoxluğu onların mütləq müəllif tərəfindən nəzərə alınması anlamına gəlməməlidir. Müəllif hüququ da ümumbəşəri dəyərlərdən olduğu üçün ona da hörmətlə yanaşılmalıdır. Başqa sözlə, son qərarı dərsliyin müəllifləri verməlidir. Çünki bu, onların əsəridir.(musavat.com)




Şərh yazılmayıb.

Şərh yaz.








           
MARAQLI
Maraqlı
- Sitemap - musavat son xeberler Son Xeberler - Son Xəbərlər, yeni musavat, müsavat, musavat qezeti xeberler