Musavat.az
Musavat.az




Müsavat » Xeberler» Xeber

Çemenzeminli hansı sebebden “Müsavat”dan getmişdi? – ARAŞDIRMA

13 Eylül 2016

1:20 pm


13/09/2016 [17:18]: xeber –
sayt dünən 129-cu ildönümü tamam olan böyük yazıçı Yusif Vəzir haqqındakı yazını təqdim edir:O, “Müsavat”dan incimişdimi?Çəmənzəminlinin publisistikasını araşdıran mütəxəssislər  ədibin “Müsavatçıya cavab” adlı məqaləsinin üzərində çox dayanır və onu Azərbaycan publisistika tarixində ən səs-küylü məqalələrdən biri hesab edirlər. Əvvəlcə, buradakı müsavatçının kim olduğunu qeyd edək: bu adını gizli saxlayan, “Müsavatçı” imzası ilə Yusif Vəzir Çəmənzəminlinin Müsavat partiyasından imtinasına sərt reaksiya verən anonim  şəxsdir. Onun ittihamlarla dolu məqaləsinin adı Yusif Vəzirin nə şəxsiyyətinə, nə də Müsavatda, AXC hakimiyyətindəki xidmətlərinə yaraşmadığı üçün bu yazıda qeyd etmirik. O zaman çıxılmaz problemlər məngənəsində əzilən, vərəmdən əziyyət çəkən qardaşının xilası üçün tanımadığı Paris şəhərində fəhləlik edən Çəmənzəminli ona ünvanlanan  məqaləni oxuyandan sonra müəllifə cavab yazır. Məlum “Müsavatçıya cavab” yazısının yaranma səbəbi də bununla bağlıdır.Ümumiyyətlə, Çəmənzəminlinin “Müsavat” partiyası üzvlüyündən istefa verməsi  haqqında bir neçə versiya var:Bir versiyada onun İstanbul və Kiyevdə (AXC-nin Türkiyədə və Ukraynada səfiri olub) səfir kimi çalışarkən böyük sıxıntılar çəkdiyini, hökumətdən qəti maaş almadığını və bunun da yaratdığı çətinlikləri əsas gətirirlər. Başqa bir versiyada isə, onun AXC dağıldıqdan sonra, qürbətdə məşəqqətli həyatına son qoymaq və vətənə qayıtması üçün bu addımı atmağın vacibliyini qeyd edirlər. O zaman hökumətin  və “Müsavat” partiyasının əsas simalarından olan Çəmənzəminlinin vətənə qayıtması və burada işlə təmin olunması üçün onun qarşısına partiyadan istefa şərti qoyulmuşdu.Bəzi versiyalarda isə, Çəmənzəminli partiyadan ümumiyyətlə istefa verməyib. Sadəcə bəzi məqamlarda incik olub. O və RəsulzadəƏsas məsələ odur ki, Yusif Vəzir Rəsulzadə başda olmaqla, AXC-çilərlə heç vaxt  pis münasibətdə olmayıb. Konkret məsələlərdə narazılıq etmək, hansısa tədbirlər planı ilə razılaşmamaq tərəflərin bir-birinə olan pis münasibəti kimi anlaşılmamalıdır. Əsas məsələ Çəmənzəminlinin Rəsulzadəyə hər zaman göstərdiyi ali hörmətdir ki, bunu elə yazıçının öz doğma nəvəsi Leyla Vəzirovanın “Yusif Vəzir Çəmənzəminlinin publisistikası” adlı monoqrafiyasında da görə bilərik:“Yusif Vəzir Çəmənzəminli “Tarixi, coğrafi və iqtisadi Azərbaycan” kitabını Rəsulzadəyə ithaf edib. 1921-ci ildə İstanbulda çap edilən kitabın üzərində “Yusif Vəzirov. Azərbaycan Cumhuriyyətinin sabiq İstanbul elçisi”sözləri yazılıb. Həmin vaxt Rəsulzadə Moskvada idi. Onların əlaqələri demək olar ki, kəsilmişdi. Lakin müəllif  Rəsulzadə haqqında “böyük mürşid”, “əziz yoldaş “ kimi sevgi dolu ifadələr işlədir. Cumhuriyyət və Yusif VəzirÜmumiyyətlə, AXC hökumətinin Yusif  Vəzirə, həmçinin yazıçının da gənc dövlətə münasibəti hər zaman yaxşı olub. Ayrı-ayrı yüksək post sahibləri ilə aralarından su keçib ki, bu da başqa söhbətin mövzusudur. O, ilk növbədə AXC qurucularından biri olan Fətəli Xan Xoyskinin rəğbətini qazanmışdı. Bu səbəbdən də Xoyski tərəfindən ona vacib missiya tapşırılır.Yusif  Vəzirə tapşırılan əsas missiya Ukrayna ilə Azərbaycan arasında münasibətləri bərpa etmək və Azərbaycan tarixini, ədəbiyyatını, mədəniyyətini orda təbliğ etmək idi. Yusif Vəzir işə çox həvəslə başlayır. Simferopolda olarkən səfir təyin edilir. Səfir təyin olunması barədə etimadnamə ona gedib çatmır. Çünki xarici işlər nazirliyinin diplomatik kuryeri etimadnamə ilə birgə 8000 manat pulu səhvən Kiyevə aparır. Yollar və Kiyevdəki vəziyyət təhlükəli olduğundan işin arxasınca getmirlər. Yusif Vəzir mədəniyyətin və ədəbiyyatın təbliğində aktiv fəaliyyətə başlasa da, bəzi çətinliklər ev və maliyyə problemi onun işini çətinə salır. Qeyd edək ki, hökumət diplomatik nümayəndə kimi ona maaş təyin etməmişdi. Buna görə də Yusif Vəzir hətta kirayə qaldığı evin pulunu belə verə bilmirdi. Bu haqda o, Cümhuriyyətin Xarici işlər nazirliyində Odessadan göndərdiyi məktubunda yazırdı: “Xahiş edirəm tutduğum vəzifəyə görə mənə məvacib verəsiniz İşçilərin ştatını isə özüm sizə yollayacağam. Odessada pulsuz böhransız bir vəziyyətdə yaşayıram. Ayda 1200 manat mənzil pulu verirəm, çörəyin girvənkəsi isə 20 manatdır.”Yazdığı məktubda səfir olmasına baxmayaraq  Yusif Vəzirin acınacaqlı yaşayışını həmən hiss etmək olar. Ən çətin məsələ bundadır ki, orada yaşayan həmyerliləri də Yusif Vəzirdən kömək istəyirdilər. Hər bir sahədə hətta ticarət etdikləri məhsulların Bakıya gətirilməsini belə ondan tələb edirlər. Odessada o zaman başlanana hərc-mərclik Yusif Vəzirin Bakıya qayıtmasını labüdləşdirir. Elmin Nuri


mənbə : moderator.az



Şərh yazılmayıb.

Şərh yaz.








           
MARAQLI
Maraqlı
- Sitemap - musavat son xeberler Son Xeberler - Son Xəbərlər, yeni musavat, müsavat, musavat qezeti xeberler