Musavat.az
Musavat.az




Müsavat » Xeberler» Xeber

Bize “Anti-avoidance rules” lazımdırmı?

11 Ağustos 2016

6:12 am


11/08/2016 [10:11]: xeber –
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə təsdiqlənmiş “2016-cı ildə vergi sahəsində aparılacaq islahatların istiqamətləri”ndə vergi qanunvericiliyindən sui-istifadə edib vergidən yayınanların qarşısının alınması üçün beynəlxalq təcrübədə istifadə olunan bəzi yanaşmaların tətbiqi nəzərdə tutulur. İstiqamətlərin 11, 14, 19 və 20-ci istiqaməti bir-birilə sıx şəkildə bağlıdır. Burada istiqamətlərdən iqtibas gətirib Sizi yormaq fikrim yoxdu, bu yazıda vergi qanunvericiliyində hüquqlardan sui-istifadə əleyhinə müddəaların (“Anti-avoidance rules”) beynəlxalq təcrübədə necə tətbiq olunması və onun təhlükələri haqqında danışmaq istəyirəm. “Anti-avoidance rules” vergidən yayınmanın qarşısının alınması üçün dövlətin həyata keçiridiyi qanunvericilik və təşkilati tədbirlərin məcmusudur. Təbii ki, burada söhbət daxili vergi qanunvericiliyinin və vergi məsələləri ilə bağlı beynəlxalq müqavilələrin verdiyi imkanlardan faydalanıb vergidən yayınlardan söhbət gedir. “Anti-avoidance rules”i ideyasının müəllifləri hesab edirlər ki, bu mübarizə sistemi yalnız qanunvericilikdən sui-istifadə edib vergi güzəşti alanlara qarşı tətbiq olunmalıdır. Ümumiyyətlə, bu məsələdə vahid yanaşma olmadığına görə, çox vaxt vergi orqanları və məhkəmə tərəfindən fərqli şərh və yozumlara rast gəlinir.Bütün bunlara baxmayaraq “Anti-avoidance rules”in xarakterik xüsusiyyətləri var. Bunlar əvvəla, “vergilərdən yayınma”, “mövcud vergi normalarından su-istifadə”, “süni sxem, razılaşma və ya tranzaksiya” kimi anlayışları müəyyən edən qanunvericilik normaları və məhkəmə presedentlərinin sistemləşdirilməsi, bu cür halların yoxlanılması ilə bağlı qanunvericilik mexanizminin yaradılmasıdır. Qanunvericilik normasının tətbiqi vergi ödəyicilərində su-istifadə sxemlərinin aşkar olunması zamanı vergi orqanlarına vergitutma bazasını və müvafiq olaraq ödənilən və ödənilməli vergiləri nəzərdən keçirməyə, müqayisə aparmağa imkan verir.“Anti-avoidance rules” normaları adətən, daxili vergi qanunvericliyi ilə yanaşı, vergi məsələləri ilə bağlı ikitərəfli beynəlxalq müqavilələrdə də nəzərdə tutula bilər. Təbii ki, qarşı tərəfin razılığı ilə.Adətən, “Anti-avoidance rules” fəaliyyəti ilə vergi orqanlarında ayrıca şöbə məşğul olur. Bu şöbə vergi ödəyicilərinin ayrı-ayrı əməliyyatlarının və ümüumi biznes fəaliyyətinin mahiyyətini araşdırır, vergi normalarından sui-istifadə faktını təsdiq edən sexemləri aşkra çıxarmağa çalışır, əgər belə hallar varsa, onun qəsdən edilməsi ilə bağlı süburtlar toplayır, vergitutma bazası və ödənilməli vergi məbləğlərini nəzərdən keçirir və qanunvericilikdəki vergi normalarından sui-istifadə edən vergi ödəyicilərini cərimələyir. Bu şöbədə işləmək üçün dar ixtisaslı hüquqşünaslar, vergi mütəxəssisləri tələb olunur.Cərimələrə də yanaşma müxtəlifdir. Bəzi vergi ekspertləri hesab edirlər ki, belə sui-istifadə halları sübut olunarsa ödəməkdən yayındırılmış vergilərin büdcəyə ödənişi təmin edilməli, cərimə tətbiq olunmamalıdır. Ancaq onu da deyim ki, bəzi ölkələrdə belə cərimələrə rast gəlinir, hətta büdcədən yayındırılmış vergi məbləğinin 200%-i həcmində cərimələr tətbiq olunan ölkələr var. Ancaq “Anti-avoidance rules”də əsas məsələ cərimə deyil. “Anti-avoidance rules”in məhək daşı, canı “vergi normalarndan sui-istifadə” anlayışının necə müəyyən edilməsidir. Müxtəlif ölkələrdə bu məsələyə yanaşma fərqli olsa da, bütün yanaşmaları birləşdirən yeganə amil vergi ödəyicisinin əsaslandırılmamış vergi qazancı əldə etməsidir ki, onu da aşağıdakıar şərtləndirir:- Əməliyyatların iqtisadi məzmununun tam olmaması;- Əməliyyatların planlaşdırılmasında vicdanın, dürüstlüyün arxa plana keçməsi;- Əməliyyatla nəticəsində vergi qanunvericiliyi normalarının birbaşa və ya dolayı yolla təhrif olunması.Bəzi ölkələrdə vergi ödəyicilərinin vergi normalarından sui-istifadə halları aşkara çıxarılan zaman, vergi orqanları burda bilərəkdən vergidən yayınma olduğunu sübut etməlidir. Məsələn, Belçika, Hindistan, Yaponiya, İtaliya, Meksika və Böyük Britaniyada bu, belədir. Ancaq Avstraliya, Çin, İrlandiya, Rusiya, ABŞ, Sinqapur, Cənubi Koreya və İsveç kimi ölkələrdə vergi ödəyicisi özünü necə deyərlər, təmizi çıxarmalı, həyata keçirdiyi əməliyyatlarda vicdanın, dürüstlüyün ağır basdığını sübut etməlidir.Göründüyü kimi “Anti-avoidance rules” alətinin tətbiqi çox ağır məsələdir. Xüsusən Azərbaycan kimi vergi mədəniyyətinin aşağı olduğu, müstəqil məhkəmələrin olmadığı ölkələrdə bu alətin tətbiqi arzuolunmaz nəticələrə, sosial narazılıqlara səbəb ola bilər. Ona görə də bu alətin tətbiqində tələsməmək lazımdır. Mən islahat istiqamətlərinə salınan bu təklifin ölkədə vergi problemlərinin öyrənilməsi nəticəsində ortaya çıxarıldığını, zərurətdən gəldiyini və yaxud Vergilər Nazirliyinin mütəxəssisləri tərəfindən islahat istiqamətlərinə təklif edildiyini sanmıram. Baxmayaraq ki, “Anti-avoidance rules” alətnin tətbiqi tarixi ötən əsrin 15-ci illərinə, Avstraliyaya gedib çıxır, ancaq Böyük Britaniya kimi ölkədə bu alətin tətbiqi ilə bağlı 2013-cü ildə layihə hazırlanıb və uzun müddət sənəd üzərində təkmilləşdirmələr, biznes ictimaiyyəti ilə məsləhətləşmələr aparılıb.Ona görə də təklif edirəm ki, əgər “Anti-avoidance rules” aləti ölkəmizdə tətbiq olunacaqsa, əvvəlcə bir vergi, məsələn, mənfəət vergisi üzrə tətbiq olunsun. Əgər vergi ödəyicisinin vergi qanunvericiliyindən vergi ödmələrini azaltmaq üçün sui-istifadə halı sübut olunarsa, ona heç bir cərimə tətbiq edilməsin. Bir sözlə nə inzibati, nə də cinayət məsuliyyəti daşısın, sadəcə vergidən yayındırdığı məbləğin büdcəyə ödənilməsi təmin edilsin.Qalib Toğrul, iqtisadçı ekspert


mənbə : moderator.az



Şərh yazılmayıb.

Şərh yaz.








           
MARAQLI
Maraqlı
- Sitemap - musavat son xeberler Son Xeberler - Son Xəbərlər, yeni musavat, müsavat, musavat qezeti xeberler