Musavat.az
Musavat.az




Müsavat » Xeberler» Xeber

“Bank sisteminin mövcud durumu cenab prezidente düzgün meruze edilmir”

31 Ağustos 2016

7:44 am


31/08/2016 [11:42]: xeber –
Tanınmış iqtisadçı millət vəkili Vahid Əhmədov gündəmin bir sıra aktual mövzusu ətrafında sayt-ın suallarını cavablandırıb:-Vahid müəllim, Rusiyanın Azərbaycandakı səfirinin “Putin heç vaxt əliboş gəlmir” açıqlaması artıq Putinin Bakıya son səfərindən sonra lətifəyə çevrilib. Deyirlər ki, deyəsən bu dəfə Rusiya prezidentinin əlindəki 5 rayon yox, 5 qoz imiş…- Doğrudan da Putinin avqustun 8-də Azərbaycana etdiyi səfərdən və prezident İlham Əliyevlə apardığı səmimi müzakirələrdən sonra insanlarımızda belə bir ümid yaranmışdı ki, nəhayət münaqişənin real həlli istiqamətində addımlar atılacaq və nizamlanma prosesini ən azından ölü nöqtədən tərpətmək mümkün olacaq. Amma Putinin Bakıda verdiyi bəyanatdan da anlamaq olardı ki, Moskva münaqişənin ədalətli həllini deyil, özünə sərf edən şəkildə həll formatı axtarır və bununla da işğalçı ilə işğala məruz qalan arasında heç bir fərq qoymamaqla heç bir tərəfin özünü qalib kimi hiss etməyəcəyi variant ətrafında var-gəl edir. Görünən odur ki, gerçəkdən də Rusiyanı ədalətli həldən daha çox ermənilərə sərf edən şərtlər daxilində həll variantı qane edir. Eyni zamanda onu da qəbul etmək lazımdır ki, münaqişənin həllində digər vasitəçilərin də maraqları olduğundan Rusiya istəsə belə ona sərf edən həll variantını tərəflərə qəbul etdirməkdə çətinlik çəkir. Ona görə də digər həmsədr dövlətlərin də maraqlarını təmin edəcək həll variantı tapılanadək sülh danışıqlarının acı bağırsaq kimi uzanacağını proqnozlaşdırmaq olar. Doğrudur, son vaxtlar Rusiya-Türkiyə münasibətlərində də istiləşmə prosesi bu münaqişənin həllinə öz töhfəsini verə bilər. Amma bir daha deyirəm ki, mən yaxın zamanda münaqişənin həlli istiqamətində real addımların atılacağını gözləmirəm. Yeri gəlmişkən, məni narahat edən odur ki, Rusiya mətbuatında və siyasi dairələrində Azərbaycanın Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatına və Avrasiya İttifaqına təhrik edən mövqelər qabardılır və bununla da sanki Azərbaycanı şantaj etmə yolu tutulub. Bunlar yeni aranjeman edilmiş köhnə mahnılardı və bəllidir ki, bununla Azərbaycana təzyiq etmək niyyəti güdülür. Fikir verin, keçmiş SSRİ məkanında demək olar ki, hər yerdə münaqişə ocağı yaradılıb və bununla da MDB-ni zorla qoruyub saxlamaq siyasəti aparılır. Moldovada, Gürcüstanda, Ukraynada, Azərbaycanda belə bir qanayan yara yaradılıb və bununla da həmin ölkələri daim basqı altında saxlamağa cəhd edilir. Amma aprel döyüşləri göstərdi ki, Moskva Bakı ilə “böyük qardaş” obrazında davranmaq siyasətindən imtina etməlidir və Azərbaycan ordusu işğal altındakı torpaqları hərbi əməliyyatlar yolu ilə də almağa qadirdir. – Rəsmi Bakı belə deyək ki, nə vaxtadək Kremlin bu ikibaşlı oyunu və strateji müttəfiqlik nağılı ilə razılaşmaq yolu tutacaq?- Mənim bu məsələdə o qədər də narahatçılığım yoxdur. Çünki cənab prezidentin apardığı siyasət öz unikallığı ilə seçilir və inanmıram ki, Rusiya bu siyasətini davam etdirə bilsin. Eyni zamanda münaqişənin həllində də rəsmi Bakını qane etməyəcək heç bir sazişə imza atılmayacağına kimsənin şübhəsi yoxdur. Azərbaycanın ərazi bütövlüyü məsələsi danışıqların müzakirə predmeti deyil və cənab prezident də sonadək bu kursu davam etdirməkdə qərarlıdır. Ona görə də neçə rayonun qaytarılmasının müzakirə olunduğu barədə spekulyasiyalara da əhəmiyyət vermirəm. Çünki prezident İlham Əliyev peşəkar dövlət xadimi kimi ərazi bütövlüyündə heç bir güzəştə gedilməyəcəyini dəfələrlə həmsdərlərə də, Ermənistanın rəhbərliyinə də bəyan edib. Ermənistan anlamalıdır ki, o işğal etdiyi bütün torpaqları azad etməlidir, əks halda uzunmüddətli sülhdən danışmağın mənası qalmayacaq. Çünki Kəlbəcər və Laçın kimi strateji rayonların uzun müddət Ermənistan tərəfində qalmasına dözməyəcəyik və bu da gec-tez növbəti qanlı savaşa rəvac verə bilər. Yəni dövlət başçısı da gözəl anlayır ki, Laçın və Kəlbəcərin azad edilməsi məsələsi öz həllini tapmayanadək digər 5 rayonun geri qaytarılması əslində heç nəyi dəyişməyəcək. – Rusiya da bunu bildiyindən bu iki strateji rayonu sonu görünməyən danışıqların predmetinə çevirmək istəyir ki, ilkin həldən sonra da münaqişə tərəflərinə təzyiq rıçaqlarını əlində saxlaya bilsin.- Rusiya Azərbaycana qarşı ədalətsiz davranış sərgilədiyini və belə bir unikal qonşuya qarşı qeyri-səmimi siyasət yürütdüyünü gec-tez anlayacaq. Azərbaycan MDB-dəki heç bir digər dövlətlərlə müqayisəyə gəlməyəcək özəlliyə sahibdir və belə demək mümkünsə Azərbaycanla səmimiyyətə əsaslanan münasibətlərin qurulması Rusiyanın öz taleyi üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir. Ona görə də Rusiya Azərbaycana qarşı siyasətində korrektələr etməli və onu zorla hansısa birliklərə təhrik etməkdənsə ikitərəfli münasibətlərdə etibara söykənən davranışa köklənməlidir. Bu baxımdan Azərbaycanın Moskvanın patronajlığı altında olan hansısa quruma dəvət edilməsini yersiz hesab edirəm. Təbii ki, o da mümkündür ki, ola bilsin 5-10 ildən sonra Azərbaycan bu cür birliklərdə müəyyən şərtlər qarşılığında təmsil olunsun. Bunun üçün ilk növbədə Azərbaycanın ərazi bütövlüyü məsələsi öz həllini tapmalıdır və işğal altında bir qarş da torpağımız qalmamalıdır. Amma indiki halda bunun qabardılması qeyri-səmimiliyin və təzyiqin əlaməti kimi qəbul ediləcək. – Bir halda ki, münaqişənin ədalətli həlli üfüqdə belə görsənmir, o zaman payızda aprel döyüşlərinin təkrarlanma ehtimalı yüksək olaraq qalacaq…- Hərbi əməliyyatlar heç zaman aktuallığını itirməyib. Kimin ağlına gələrdi ki, apreldə birdən-birə bu cür hadisələr baş verə bilər? Ona görə də nəzərə almaq lazımdır ki, son qarış torpağımız işğaldan azad olunanadək hərbi əməliyyatlar məsələsi aktuallığını itirməyəcək. Mənə qalsa Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin olunmasının yeganə yolu hərbi əməliyyatlardan keçir və işğalçının burnunu ovmaq lazımdır ki, bir də nə zamansa belə məkrli niyyətə düşməsin. Tarixdə elə bir nümunə gətirə bilməzsiniz ki, bu cür münaqişələr sülh yolu ilə ədalətli həllini tapsın. Dağlıq Qarabağ münaqişəsi isə daha qəlizləşdirilib və bu məsələdə maraqlı qüvvələr həddindən artıq çoxdur. Bəzən deyirlər ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin açarı Rusiyadadır. Amma bu açar Qarabağ düyününün həllinə aparan yoldakı açarlardan yalnız biri ola bilər. Daha doğrusu, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin bir yox, bir neçə açarı var və ona görə də qapılardan bir açılanda o birisini açmaq mümkün olmur və beləcə əslində tərəfsiz olmalı olan vasitəçilər öz maraqlarını münaqişə tərəflərinə həzm etdirmək üçün çox vaxt çirkin siyasət yürüdürlər. – Qəti qənaətiniz belədir ki, hərbi əmliyyatlar gec və ya tez qaçılmaz olacaq?- Bunu birmənalı olaraq iddia etmək olmaz. Amma görünən odur ki, heç bir sülh sazişi Azərbaycanı qane edəcək ədalətli həll yolu olmayacaq və son nəticədə Azərbaycan ən son yola əl atmaq zorunda qalacaq. – Vahid müəllim, həmkarlarınız yay tətilində olduğu bir vaxtda Qubada seçicilərinizlə görüş keçirdiniz. Bölgə insanlarının ən çox qaldırdıqları problem, dilə gətirdikləri qayğılar hansılardı?- Bilirsiniz, insanların istəkləri çox da böyük deyil və onlar sadəcə iş yerləri tələb edirlər, məmurların özbaşınalığından şikayətlənirlər. Mən yalnız Qubanın deyil, bölgənin əhalisini qəbul edib dinləyirəm və onların bir çox problemlərinin nədən qaynaqlandığını bilirəm. Əhali devalvasiyanın nəticələrindən və qiymətlərin bahalaşmasından əziyyət çəkir. Bank sistemində davam edən böhran və insanların kredit ala bilməməsi təbii ki, əhalinin dolanışığına mənfi təsir edir. – Bankları da bir ucdan ağına-bozuna baxmadan bağlayırlar, belə getsə ilin sonuna ölkədəki bankların yarısının fatihəsi oxunacaq…- Yox, mən belə deməzdim, ölkədə 43 bank var idi və bu gün onların cəmisi 10-u bağlanıb. Bankların bağlanması əslində doğru deyil və onların birləşməsi daha düzgün idi. Cənab prezidentin də tapşırığı belə idi ki, bankların bağlanmasına deyil, birləşərək iri bankların yaradılmasına çalışılmalıdır. – Ona görə birləşə bilmirlər ki, onlar məmurların yaxın çevrələrinə məxsusdur və bütün çirkli pulların yuyulması əməliyyatları həmin bankların üzərindən həyata keçirildiyindən heç kim sirrinin üstünün açılmasına istəmir, ona görə də bağlanmasına razı olur.- Bu iddialarda da həqiqət var və məmurlar banklarının bağlanmasını daha təhlükəsiz hesab edirlər.- Qaytarılmayan kreditlər də kal armud olub hökumətin boğazında tıxanıb qalıb…- Baxın qaytarılmayan kreditlərin həcmi hər gün artır və 1,5 milyard manatı ötüb. Bu Azərbaycanın maliyyə bazarı üçün çox böyük rəqəmdir. Açığı sizə deyim ki, Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatası yaradılanda biz bu qurumdan çox şeylər gözləyirdik. Düşünürdük ki, bu qurum bankların diaqnostikasını apardıqdan sonra ölkənin bank sistemini bürüyən xaos ən azı tormozlanacaq və proses sağlamlaşmaya, şəffaflaşmaya doğru gedəcək. Amma diaqnostika başa çatsa da bank sistemində biz nəzərəçarpacaq irəliləyişlər görmədik. Mənə hər gün sadə vətəndaşlar və sahibkarlar kredit ala bilmədikləri barədə şikayətlər edirlər. Mənə gələn hər beş zəngin biri insanların banklarda üzləşdikləri çeşidli problemlərlə bağlıdır. Mən anlayıram ki, bankların özlərinin də ehtiyyatları yoxdur və banklar da bu mərhələni çox ciddi təlatümlərlə keçdiklərindən ehtiyatlı yanaşma sərgiləyirlər. Mən son vaxtlar manatın məzənnəsinin yumşaq devalvasiyasını da izləyirəm və bunu təbii qarşılayıram. Mərkəzi Banka həmişə tövsiyyəmiz bundan ibarət olub ki, vəsaitlərini manatın kursunun saxlanılmasına yönəldincə həmin pulları bank qapılarında növbə gözləyən fermerlərə, sahibkarlara münasib şərtlərlə kredit kimi versinlər. – Deputat həmkarınız Əli Məsimli ilə təkliflərinizə də çox “operativ” cavab verildi. Elə bunun özü ölkənin maliyyə bazarlarına nəzarət edənlərin kəramətini isbatlamadımı?- Biz həm prezidentin islahatlar üzrə köməkçisinə, həm də Maliyyə Bazarlarına Nəzarət palatasına 14 səhifədən ibarət təkliflərimizi vermişdik. Amma 4 aydan artıq vaxt keçməsinə baxmayaraq bizə cavab verilməyib. Vaxtsa ötür və ötən hər gün problem daha da qəlizləşir. Ya bu məsələdə bir real addım atılmalıdır, ya da bu çox böyük fəsadlara səbəb ola bilər. Banklarsa ağına-bozuna baxmadan verdikləri kreditləri az qala zor gücünə geri almaqla məşğuldurlar. Gedib insanların əmlaklarına əl qoyurlar, məhkəmələrdə onları məşhər ayağına çəkirlər. Yəqin ki, ölkənin bank sisteminin mövcud durumu haqqında cənab prezidentə düzgün məruzə edilmir. Çünki dövlət başçısı məsələnin bu cür acınacaqlı olduğunu bilsə təxirəsalınmaz addımlar atardı. Əslində heç qaytarılmayan kreditlərin məsələsini həll etmək çox da böyük xərc tələb etmir. Biz təklif etmişdik ki, həmin kreditlər bölünsün və Mərkəzi Bank, hökumət və kredit götürənlər bu xərci ödəsinlər, heç bir tərəfə də zor düşməsin. Kreditlərin dollarla verilməsi də çox ciddi problemdir və qanun pozuntusudur. Banklar bu günədək ağına-bozuna baxmadan konstitusiyanı pozaraq vətəndaşın hüquqi biliklərinin azlığından sui-istifadə edərək onları çox çətin duruma salıblar. Son vaxtlar manatın kursunun zəifləməsi ilə bərabər qiymətlər artır və əhalinin alıcılıq qabiliyyəti aşağı düşür. Hələlik mövsümlə əlaqədar olaraq bu o qədər də hiss olunmasa da qış aylarında  bunun çox ciddi fəsadları ola bilər. Mən Milli Məclisdə təkliflə çıxış etmişdim ki, əlavə dəyər vergisinə yenidən baxılsın. Bu təklifi Hesablama Palatası da gündəmə gətirdi. Yəni diferensiallaşdırılmış əlavə dəyər vergisinin tətbiqinə gedilməliydi. Niyə biz bütün məhsullara ucdantutma 18 faiz əlavə dəyər vergisi tətbiq etməliyik? Elə məhsullar var ki, insanlar onu ildə və ya 5 ildə bir dəfə istifadə edir, ya heç etmir. Buna 18 faiz deyil, lap 30 faiz vergi tətbiq etmək olar. Amma gündəlik tələbat malları və xüsusən də ərzaq məhsullarına 18 faizlik əlavə dəyər vergisi olmaz, bunu yarıbayarı azltmaq lazımdır. Doğrudur, taxıldan bu vergini götürüblər.- Noolsun ki, götürüblər, çörəyin qiyməti artmaqda davam edir…- Orası elədir. Amma indi təsəvvür edin ki, idxal olunan taxıla əlavə dəyər vergisi tətbiq olunsaydı çörəyin qiyməti 1 manata çatardı. – Prezidentin islahatlar üzrə köməkçisi bu günlərdə xarici mediaya müsahibəsində çox qəribə etiraflarda bulunub. Bildirib ki, xarici konsaltinq şirkəti ilə müqavilə bağlanılıb və onlar Azərbaycan iqtisadiyyatının 2025-ci ilədək yol xəritəsini hazırlayıb oktyabradək təqdim edəcəklər. Bu həm də o deməkdir ki, bu hökumət indi nə edəcəyini özü bilmir və çaşqınlıq içindədir.- Mən həmin müsahibəni oxudum və çox təəssüf etdim. Mən görürəm ki, hökumətdə bu sahəyə cavabdeh olanların praktik təcrübəsi yoxdur və ya yetərli deyil. Bunların hamısı elmi nəzəriyyə üzərində işləyən insanlardı. Elmi nəzəriyyə də praktika ilə uzlaşmalıdır. Təbii ki, onlar kifayət qədər savadlı insanlardı. Misal üçün, istər Natiq Əmirov olsun, istər Rüfət Aslanlı, amma onların bilikləri nəzəriyyədir və praktikada tətbiq edilməyib. Siz dediyiniz yol xəritsinə də normal yanaşmaq lazımdır, qoy təki daha düzgün və asan yol tapılsın. Amma Azərbaycanın özünün də çox peşəkar və praktik biliklərə, bacarıqlara malik mütəxəssisləri var ki, onları da bu prosesə cəlb etmək olardı. Niyə onlarla məsləhətləşmirlər? Bu yaxınlarda daha bir maliyyə şurası yaradıldı. Onun tərkibinə fikir verdinizmi? Mən gözləyirdim ki, ölkənin tanınmış iqtisadçılarını da bura cəlb edəcəklər ki, ən azından alternativ fikirlər çox olsun, qərar qəbulunda bütün müsbət elementlər nəzərə alınsın. Amma həmin qurumdakıların hamısı dövlət yetkililəridirsə, o zaman orada hansı alternativ fikirdən danışmaq olar? Çox təəssüf ki, bizdə hələ də məsələlərə yanaşma izaholunmazdır. Hətta mən təklif etmişdim ki, cənab prezidentin yanında bir iqtisadi şura yaradılsın və Azərbaycanın görkəmli alimləri, mütəxəssisləri, iqtisadiyyatı bilən insanlardan bir qrupu orada təmsil olunsun. Onlar heç olmasa ayda bir dəfə toplaşaraq fikirlərini bildirsinlər, təkliflərini versinlər, ümumi işin xeyrinə addımlar atılsın. – Görünür ki, siz demişkən, prezidenti qəsdən informasiya blokadasında saxlayırlar…- Görünür prezidentə belə məlumat verirlər ki, hər şey yaxşdıır və proses nəzarətdədir. Amma axı belə deyil və problemlər ortadadır. Biz problemləri gizlətməklə heç nəyə nail ola bilmərik. Problemləri gizlətmək yox, nə qədər çətin olsa da həllinə nail olmaq lazımdır. 


mənbə : moderator.az



Şərh yazılmayıb.

Şərh yaz.








           
MARAQLI
Maraqlı
- Sitemap - musavat son xeberler Son Xeberler - Son Xəbərlər, yeni musavat, müsavat, musavat qezeti xeberler