Musavat.az
Musavat.az




Müsavat » Xeberler» Xeber

Azerbaycanın elifba mücahidleri: Sultana ağız açan Axundov…

01 Ağustos 2016

7:20 am


01/08/2016 [11:17]: xeber –
1 avqust Azərbaycan dili və Azərbaycan əlifbası günüdür. Azərbaycanda əlifba uzun müddət cəmiyyətin düşüncə mexanizmi ilə paralel hərəkət edib. Yalnız cumhuriyyət dövründə və 1929-cu ildə çox qısa bir vaxtda latın əlifbasından istifadə edildi. Ona qədər isə əski əlifba ərəb qrafikləri Azərbaycanda əsas yazı vasitəsi hesab edilib. Sovet dönəmində isə təbii ki, kiril əlifbası bütün yazı sistemimizi idarə etdi. sayt bu yazıda Azərbaycanın əlifba mücahidlərindən bəhs edəcək. Hansı ki, onlar dinamik informasiya və çevik düşüncə tərzinə sahiblənmək üçün başlıca vasitə kimi ərəb yox, latın əlifbasını görürdülər:Mirzə Fətəli Axundzadə – Böyük maarifçi, dramaturq M.F.Axundzadə  yeni əlifba uğrunda fəaliyyətə başladığı ilk dövrdə hələ ərəb əlifbasını tamamilə atmaq, Avropa əlifbası əsasında tərtib edilən yeni əlifbaya keçmək məsələsini irəli sürmürdü. Əlifba haqqında tərtib etdiyi birinci layihəsində və buna yazdığı şərhində o, ərəb əlifbasını islah etmək yolu ilə onu asanlaşdırmaq fikrində idi. O, əlifba layihəsini Yaxın Şərqdə həyata keçirmək məqsədilə 1863-cü ildə İstanbula gedib. Lakin onu İstanbulda çox pis qarşılayıblar. Ədib bu haqda yazır:“Əlifbanı dəyişdirmək haqqındakı kitabçanı Rusiya elçisi Draqomanın vasitəçiliyi ilə Türkiyə sədrəzəmi Fuad paşaya təqdim etdim, türkcə pyeslərimi və “Hekayəti Yusif şah”ı da göstərdim. Kitabça sədrəzəmin əmrilə “Cəmiyyəti-elmiyyəyi-Osmaniyyə”də tədqiq edildi, hər xüsusda onu məqbul tapdılar, təqdir etdilər. Lakin həyata keçirilməsini caiz görmədilər. Buna görə ki, yenə bu əlifba kitabçasında gəlmə tərkibində hərflərin bir-birilə birləşməsi təb işi üçün çətinlik törədirdi”.Axundov əlifba islahatının həyata keçməsi üçün çox çalışdı. Məhəmməd ağa Şahtaxtinski – Azərbaycanın ilk professoru olan maarif xadimi mətbuat, təhsil və ictimai sahələrlə yanaşı, dil və əlifba sistemində də müstəsna işlər görüb. O, O, 1871-ci ildə Almaniyanın Leypsiq universitetinin Tarix, Fəlsəfə və Hüquq fakültəsində ali təhsil alıb. 1873-1875-ci illərdə Parisdə yaşadıqdan sonra Tiflisə qayıdıb. 1879-cu ildə “Təkmilləşdirilmiş müsəlman əlifbası” layihəsini hazırlayıb nəşr etdirib.Sultan Məcid Qənizadə – Azərbaycan maarif tarixində əsas simalardan biri olan Qənizadənin diqqət etdiyi ən ümdə amillərdən biri də dil idi. Çoxsaylı lüğətləri lk dəfə o, azsaylı məktəblilər üçün hazırlayıb. İlk orta təshil məktəbinin yaradıcılarından biri də Sultan Məcid Qənizadədir.Əhməd bəy Ağaoğlu: – Əhməd bəyin çoxşaxəli işləridnən biri də əlifba məsələsi olub. O, ərəb əlifbasının mətbuata əsl zərbə vurduğunu qeyd edirdi. Yazırdı ki, əsasən poetik və elmi üslub üçün keçərli olan ərəb qrafikası qəzet dilinə qətiyyən uyğun gəlmir. Bir sətri başa düşmək üçün oxucu xeyli fikirləşməlidir. Qəzet dili isə yüyrək olar. Elmin Nuri


mənbə : moderator.az



Şərh yazılmayıb.

Şərh yaz.








           
MARAQLI
Maraqlı
- Sitemap - musavat son xeberler Son Xeberler - Son Xəbərlər, yeni musavat, müsavat, musavat qezeti xeberler