Musavat.az
Musavat.az




Müsavat » Xeberler» Xeber

Atom bombasının atası…

01 Kasım 2016

8:56 am


01/11/2016 [12:55]: xeber –
Amerika fiziki, “atom bombasının atası” adlandırılan Robert Oppenqeymer 1904-cü il 22 apreldə Nyu-Yorkda yəhudi ailəsində anadan olmuşdur. Onun atası Julius Oppenqeymer tekstil ticarəti ilə məşğul idi. Anası Ella isə Parisdə rəssamlıq üzrə təhsil almışdı. Onun valideynləri Almaniyadan imiqrant kimi ABŞ-a köçmüşdülər. 1925-ci ildə Oppenqeymer Harvard universitetini bitirdi. O, burada riyaziyyatı, fəlsəfəni, təbiət elmlərini, ingilis və fransız ədəbiyyatını öyrənmişdi. Persi Bridcman termodinamikadan mühazirə oxuyarkən, Oppenqeymer eksperimental fizika ilə maraqlanmağa başladı. O, universiteti fərqlənmə ilə 3 ilə bitirib, Avropaya getdi. O, 1925-ci ildə Cozef Con Tomson vasitəsi ilə  Kembric universitetindəki Kavendiş labarotoriyasında işə başladı. Lakin o, bura qəbul olarkən onun qarşısında şərt qoymuşdular ki, Patrik Blekketin rəhbərliyi altında kurs keçsin. Patrik ondan bir neçə yaş böyük idi ki, bu da onlar arasında xoş olmayan münasibət yaratmışdı. Bir dəfə Robert almanı zəhərli mayedə yuyub Blekketin boşqabına qoydu. Blekket almanı yemədi, lakin Oppenqeymerə icbari iş verdilər və Londonda psixoloji müalicə almasını əmr etdilər.  1926-ci ildə  kvant mexanikasını öyrənmək üçün Kembrici tərk edib fizik Maks Bornun rəhbərliyi altında  Almaniyanın Gottingen universitetinə gəldi. Oppenqeymer 1927-ci ildə 23 yaşında müdafiə edərək fəlsəfə doktoru adını aldı. 1927-ci ildə atomlarla sərbəst elektronların qarşılıqlı əlaqəsinə dair nəzəriyyəni daha da inkişaf etdirdi. Maks Plan ilə birlikdə ikiatomlu molekulların qurluşuna dair nəzəriyyə irəli sürdü. 1928-ci ildə alim Sürix və Leiden Universitetində çalışmağa başladı.  Onun nəzəriyyələri bir çox ingilis, alman jurnallarında nəşr olunduqca Oppenqeymerin şöhrəti ABŞ-da artırdı və bir çox universitetlər ona fizikadan mühazirə oxumağı təklif edirdilər. 1929-1947-ci illər arası Oppenqeymer Kaliforniya, Berkli və Kaliforniya Texnologiya Universitetində tədrislə məşğul olmuşdu. O, üç dalbadal teorem – “Kosmik cisimlər”( 1937), “Bir neytron ulduzunun hesablanmasına dair model”( 1938) və “Qara dəliklərin mövcud olması”( 1939) haqqında nəzəriyyələr irəli sürdü.Atomların bölünməsi nəzəriyyəsi məlum olan kimi Oppenqeymer tez-tez bu prosesi düşünür və atom silahı yaratmaq barədə problemləri nəzərdən keçirirdi.  1941-ci ilin payızında xüsusi komissiyanın tərkibində ABŞ-da Beynəlxalq Elmlər akademiyasında hərbi məqsədlər üçün atom enerjisi üzrə müzakirələr aparıldı. Həmin ildə terorik fiziklər ilə birlikdə atom bombası düzəltmək yollarını araşdırırdılar. Onun arzusu atom silahı düzəltmək idi, dövlət tərəfindən dəstək gördükdən sonra Oppenqeymerə bu fəaliyyətlə məşğul olan mərkəzə rəhbərlik etmək tapşırıldı.1939-45-ci illər arası Oppenqeymer İkinci Dünya Müharibəsi çərçivəsində Manxetten layihəsinin rəhbəri olmuşdur. Los Alamosdakı laboratoriyaya rəhbərlik etməklə atom bombasının hazırlanması işində fəal iştirak edirdi. 16 iyul 1945-ci ildə ilk atom bombası Nyu Cersidə sınaqdan  keçirildi. Sonralar Oppenqeymer xatirələrində qeyd edirdi ki, həmin an ağlına Bhaqavat-Gitadan(Hindlilərin müqəddəs kitabı) kəlamlar gəlirdi. “Minlərlə günəş səmada eyni anda əks olunsaydı, bu Yaradanın parıltısına bənzəyərdi…Mən dünyaları məhv edən ölüməm.” 1945-ci ilin oktyabrında Oppenqeymer Los Alamos Milli Laboratoriyasında direktor vəzifəsindən  istefa etdi. O, 1947-ci ildən 1952-ci ilə qədər ABŞ-ın Atom Enerjisi üzrə Komissiyasında baş məsləhətçi kimi çalışıb.Alim dinc məqsədlər üçün atom enerjisindən istifadəyə tərəfdar çıxsa da, lakin hidrogen bombasının yaradılmasına qarşı idi. 31 yanvar 1950–ci ildə prezident Harry Truman komissiyaya yeni bir tapşırıq verdi. 1952-ci ildə ABŞ Atom Enerjisi Komissiyası hidrogen bombasının sınağını gizli həyata keçirdi. Oppenqeymer atom bombasının yayılması ilə bağlı layihələri əngəlləməyə çalışırdı. Bu anti-hərbi fəaliyyəti İkinci Qırmızı Təhlükə dalğası zamanı bir çox siyasətçilərin etirazına səbəb oldu. Nəticədə, 1954-ci il aprelin 12-də “Oppenqeymer işi”  adı altında istintaq başladı. Bu istintaqın əsas məqsədi onun sədaqətsizliyini və siyasi etibarsızlığını sübut etmək idi. Beləliklə, o, tutduğu bütün vəzifələrdən uzaqlaşdırıldı. Əslində onun tutduğu bütün vəzifələrdən kənar edilməsinin kökündə atom silahı sxemini SSRİ-ə ötürməsi dururdu. SSRİ-də atom bombası yox idi və Stalin ABŞ-ın dünya müharibəsindən sonra SSRİ-yə qarşı müharibə başlamaq niyyətindən çəkinirdi. Beləliklə, Stalini və SSRİ-ni yəhudilər xilas etdilər. Oppenqeymer həmin mərkəzdə işləyən ər-arvad Rozenberqlər vasitəsilə atom bombasının sirlərini və çertyojlarını SSRİ-yə ötürdü.Məsələ bir neçə ildən sonra 1954-cü ildə açıldı. Amma ABŞ dövləti Oppenqeymerin böyük xidmətlərini nəzərə alıb işə qarışmadı və Robertin peşə taleyini həmin mərkəzdəki aparıcı fiziklərin öhdəsinə buraxdı:Oppenqeymer bundan sonra da mərkəzdə işləyə bilər, ya yox? Bütün dünya maraqla gözləyirdi. Hə və yox deyənlərin səsləri yarıya bölündü. İndi Robertin taleyi tamamilə dostu Eduarddan( hidrogen bombasının atası) asılı idi və o, xeyli tərəddüddən sonra «yox» dedi. Beləliklə, dahi Robert Oppenqeymer kənara atıldı. Buna baxmayaraq fizikadan mühazirələr oxuyaraq öz fəaliyyətini davam etdirirdi. 10 il sonra Prezident Kennedi onu “Enriko Fermi” mükafatı ilə təltif etdi. Lakin mükafat Kennedinin ölümündən sonra Lindon Conson tərəfindən verildi. Lakin Amerikada zərrə qədər də siyasi ləkələnmə ölümə bərabərdir. Sarsılmış şöhrətli fizik bundan sonra çox da yaşaya bilmədi və 1967-ci ildə 63 yaşında vəfat etdi. Hidrogen bombasının atası Teller isə uzun ömür yaşadı. 1997-ci ildə 91 yaşlı Eduard Teller insult keçirdi və tibb bacısının – Siz məşhur Eduard Tellersiniz? – sualına qoca fizik belə cavab verdi:— Yox, mən şərəfsiz Eduard Tellerəm. O, açıq-aşkar özünün ən yaxın dostuna qarşı 43 il qabaq etdiyi hərəkəti nəzərdə tutub demişdi və həmin hadisədə öz əməlindən dərindən peşman olub, öz keçmiş hərəkətini namərdlik hesab edirdi.Osman Eminov


mənbə : moderator.az



Şərh yazılmayıb.

Şərh yaz.








           
MARAQLI
Maraqlı
- Sitemap - musavat son xeberler Son Xeberler - Son Xəbərlər, yeni musavat, müsavat, musavat qezeti xeberler