Musavat.az
Musavat.az




Müsavat » Xeberler» Xeber

Aclıqla üz-üze qalan Azerbaycan jurnalistleri – TARİX

21 Temmuz 2016

11:16 am


21/07/2016 [15:14]: xeber –

sayt
bu yazıda XX əsrdə yaşayan, həyatları faciələrlə dolu olan, aclıqla üz-üzə
qalan Azərbaycan jurnalistlərinin kiçik bir qrupunu təqdim edir.  Əslində o dövr jurnalistikasının bütün
simalarının həyatı faciələrlə dolu idi: Hər şeyini xalqa qurban verən Mirzə Cəlil
soyuqdan donmamaq üçün bütün əlyazmalarını sobada yandırıb. Sabir ciyərindəki
ağrılardan günlərlə yata bilməyib və ailəsinə göndərmək üçün pul tapa bilməyib.
Əhməd Ağaoğlu az qala baytar səviyyəsində bir həkimə acınacaqlı həbsxana şəraitində
gözlərini həvalə edir. Bu kimi misalları artırmaq da olar. Amma sadaladığımız şəxslər
nə gözəl ki, az-çox tanınır. Onlarla eyni faciələri yaşayan aşağıdakı simalar
haqqında isə az yazılıb:

Fərhad
Ağazadə – 1880-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olan mətbuat xadimi
yaradıcılığının ən bəhrəli çağında sağalmaz xəstəliyə tutulub və ömrünün sonuna
qədər bu xəstəlik ona acı bir tale yaşadıb. Bu xəstəliyə qədər xüsusən də
Cumhuriyyət dövrü mətbuatının, “Azərbaycan” qəzetinin ən fəal yazarlarından
olan Fərhad Ağazadə həm mətbuat, həm maarif sahəsində xeyli işlər görmüşdü. Əlifba
islahatı aparan şəxslərdən biri də o idi. Lakin 1929-cu ildə sağalmaz xəstəliyə
tutulur. Qida borusu get-gedə daralır. Mahaçqala, Sankt-Peterburq və Moskva
kimi şəhərlərdə onu müalicə edə bilməyib əməliyyata salmaq istəyirlər. Lakin
Ağazadə buna razı olmur. Həyat yoldaşına yazdığı məktubda “əgər əməliyyata
aparsalar, gəlib evdə oturacağam” deyir. Bununla da ardıcıl olaraq faciələr
bir-birini əvəz edir. XX əsrin böyük əlifba islahatçısı bunlara çox davam gətirə
bilmir.

Abdulla Sur –
cəmi 29 il ömür sürən Abdulla Sur Azərbaycan mətbuatının nakam taleli
imzalarındandır. XX əsrin əvvəllərində “Şərqi-rus”, “Həyat” və “İrşad” kimi qəzetlərdə
çalışan gənc nasir həm də qısa ömrünə baxmayaraq Azərbaycan ədəbiyyatında
sentimental cərəyanın yaradıcılarından biri kimi tanınıb. Nakam tale onun əsərlərində
də özünü göstərir. Gənc yaşlarında ağır xəstəliyə tutulub və cəmi 29 yaşında vəfat
edib.

Axund Yusif
Talıbzadə – Yusif Ziya Talıbzadə kimi də tanınan maarifçi generalın da taleyi
acınacaqlı olub. Cəmi 46 il ömür yaşayan Talıbzadə həm din, həm maarif, həm
siyasi, həm mətbuat, həm də hərbi xadim kimi özünü yüksək səviyyədə göstərib.
Hacı Zeynalabdin Tağıyevin ən çox etibar etdiyi şəxslərdən birincisi olub.
Yusif Ziya və onun acı, eləcə də şərəfli taleyi ilə bağlı yazdıqca bitməz. Bir
müddət həbs olunsa da, Nərimanov özü ona zəmin durur və həbsdən xilas etdirib.

1922-ci ilin
axırlarında Bakıya qayıdıb, Nəriman Nərimanovla görüşür, sovetlərə qulluq etmək
istəmədiyini, bu quruluşla uyğunlaşa bilmədiyini söyləyib. N.Nərimanov Sovet
İttifaqı sərhədlərini tərk etmək üçün ona rəsmi sənəd verir. Elə bu vaxtlarda
biz Yusif Ziyanın Türkmənistanda, Orta Asiyada və s. yerlərdə basmaçılara
qoşularaq Qızıl ordu ilə vuruşlarda iştirak etdiyini görürük. Basmaçılarla bir
sırada Yusif Ziya ilə bərabər, istilaçı rus ordusuna qarşı döyüşən və sonralar
görkəmli alim kimi məşhurlaşan professor Zəki Vəlidi Toğan tərəfindən yazılmış
xatirə bu baxımdan çox əhəmiyyətlidir. Xatirələr Orta Asiya türklərinin azadlıq
mübarizəsinin tarixi faktlara əsaslanan geniş mənzərəsini yaradır. Yusif
Talıbzadə 1923-cü ildə vəfat edib. Onsuz da məşəqqətli ömür sürən Yusif Ziyanın
ölümü də faciəvi olur. O, 1923-cü ildə Qırmızı Ordu ilə döyüşlərin birində ağır
yaralanır. General-mayor yaralı halda Amu-Dərya çayını keçərkən boğulub ölür.

Ömər Faiq
Nemanzadə – bu sırada ilk adı çəkiləsi şəxslərdən biri də Ömər Faiq Nemanzadədir.
O, Azərbaycanda və Gürcüstanda bir neçə sektorda ömrünün sonuna qədər aramsız
mübarizə aparıb. Həm maarif, həm mətbuat, həm də ictimai sahədəki fəaliyyəti
onu yoldaşlarından fərqləndirirdi. “Şərqi-rus”, “Molla Nəsrəddin” kimi mətbu
orqanlardakı yoldaşları Ömər Faiqin fantastik məhsuldarlıq qabiliyyətinə təəccüb
edirdilər. Sabirin ona həsr etdiyi şeirdə “Öməra, demədim sən də heyifsən”
misrası hər şeyə aydınlıq gətirilir. Mirzə Cəlil də onun zəhmətsevərliyinə həsəd
aparırdı və yazdığı bir neçə məktubda “Moll Nəsrəddin”i Ömər Faiqə həvalə
etdiyini açıq bildirirdi. Amma çox təəssüflər olsun ki, bütün ömrünü maarifçi
mübarizəyə həsr edən Ömər Faiq hər zaman çətin bir həyatın qəlibindən çıxa bilməyib.
Maddi və mənəvi problemlər, kənardan gələn təzyiqlər onun həyatını qaraltmışdı.
Sonda Stalin repressiyası onu da yaxalayıb və Ömər Faiq əfəndi bir güllə ilə
öldürülüb.

Məhəmməd
Hadi – bu şəxsin həyatı başdan-başa iztirabla dolu olub. Uşaq vaxtından həm
özü, həm də balaca bacı-qardaşı başqalarının himayəsində yaşayıb. Dövrün iki məşhur
mətbu orqanında- “Həyat” və “Füyuzat”da çalışan Məhəmməd Hadi ömrünün sonunda
şeirlərini satmaqla çətinlikıə dolanırmış. 1907-ci ildə “Füyuzat”
qapandıqdan sonra o, “Tazə həyat” və “İttifaq” qəzetlərində
işləyib.

Səid Səlmasi
– bu gənc yazıçı da qısa ömründə bir sıra çətinliklərlə üzləşib. Əslən Cənubi
Azərbaycandan olsa da,  Şimalın başda
“Füyuzat” dərgisi olmaqla adlı-sanlı mətbu orqanlarında çıxış edib. Mətbuat işlərini
Arazın o tayında sürətləndirmək istəyərkən cəmi 22 yaşında irticaçılar tərəfindən
qətlə yetirilib.

Salman
Mümtaz – XX əsrin ilk yarısındakı Azərbaycan mətbuatının 41 ili Salman Mümtazın
adı ilə bağlıdır. Görkəmli ədəbiyyatşünas, publisist ən məhsuldar çağlarını
“Molla Nəsrəddin”də keçirib və orada “Sərçəqulu bəy”, “Xortdan bəy” imzaları ilə
çıxış edib. Repressiya dalğası Salman Mümtazı da gedər-gəlməzə aparıb. Onu təcili
olaraq həbs edib, sürgün yollayıblar. Dörd ildən sonra isə Salman Mümtaz uzun
müddət davam edən məşəqqətlər nəticəsində 
dünyasını dəyişib.

Ceyhun Hacıbəyli
– Ceyhun bəy əsasən ictimai-siyasi xadim kimi tanınsa da, mətbu fəaliyyəti də
olub. AXC-in rəsmi orqanı olan “Azərbaycan” qəzetinin əsas yazarlarından olan
Ceyhun bəy cəmi 29 yaşı olanda dövlət xətti ilə Parisə gedib. Lakin vəziyyət
tamamilə dəyişdiyindən o, geri dönə bilməyib. Min bir zülümlə gənc xanımını və
kiçik yaşlı oğlunu Parisə apartdıra bilib. Oradakı həyatı isə daha faciəli
olub. Həm qürbətin mənəvi sıxıntısı, həm də maddi problemlər onun həyatında dərin
izlər qoyub. Buradakı ailəsi sonadək onun nə vaxtsa qayıdacağına inanırdı.
Üzeyir Hacıbəyli öz qəbrinin yanında onun da qəbrinin qazılmasını vəsiyyət
etmişdi ki, əgər nə zamansa Bakıya gəlib burada vəfat etsə, Ceyhun bəyi onun
yanında dəfn etsinlər.

Elmin Nuri




Şərh yazılmayıb.

Şərh yaz.








           
MARAQLI
Maraqlı
- Sitemap - musavat son xeberler Son Xeberler - Son Xəbərlər, yeni musavat, müsavat, musavat qezeti xeberler